Irak hükümeti, kamu kaynaklarının yağmalanmasına karşı başlattığı kapsamlı yolsuzlukla mücadele operasyonu kapsamında 47 üst düzey yetkiliyi gözaltına aldı. Operasyon, Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani'nin Nisan 2023'te göreve gelmesinin ardından verdiği reform sözleri doğrultusunda gerçekleştiriliyor. Gözaltına alınanlar arasında eski bakanlar, üst düzey bürokratlar ve güvenlik yetkilileri bulunuyor. Yetkililer, operasyonun kamu kaynaklarının israfı ve yasadışı kullanımına yönelik olduğunu açıkladı.
Gelişmenin arka planı
Irak, Transparency International'ın Yolsuzluk Algılama Endeksi'nde 180 ülke arasında 157. sırada yer alıyor ve petrol zengini olmasına rağmen yolsuzluk, halkın temel sorunlarından biri olarak öne çıkıyor. Ülkede 2003'ten bu yana kamu fonlarından yaklaşık 450 milyar doların yolsuzluk yoluyla kaybolduğu tahmin ediliyor. Başbakan Sudani, göreve gelir gelmez yolsuzlukla mücadeleyi öncelikli hedef olarak belirlemişti. Operasyon, özellikle petrol gelirlerinin yönetiminde yaşanan usulsüzlükleri ve hayali istihdam uygulamalarını hedef alıyor. Gözaltına alınanlar arasında eski Petrol Bakanı İhsan Abdulcabbar'ın da bulunduğu belirtiliyor.
Operasyon kapsamında birçok bakanlık ve devlet kurumunda eş zamanlı aramalar yapıldı. Güvenlik güçleri, delillere el koyarken bazı şüphelilerin ülke dışına kaçmaya çalıştığı bilgisi de soruşturma dosyasına eklendi. Irak Merkez Bankası da operasyon kapsamında döviz büroları ve bankalar üzerinde denetimleri artırdı. Ekonomistlere göre, yolsuzluk operasyonu kısa vadede yabancı yatırımcı güvenini artırabilir ancak sistematik bir temizlik olmadan sürdürülebilir olmayabilir.
Bölgesel ve küresel boyut
Irak'taki yolsuzlukla mücadele operasyonu, bölgesel olarak İran ve Körfez ülkeleri tarafından yakından izleniyor. İran, Irak'ta nüfuz sahibi olduğu için operasyonun Tahran destekli milis gruplarına yönelip yönelmeyeceği merak konusu. Henüz operasyonun doğrudan milis gruplarını hedef almadığı, ancak bu gruplarla bağlantılı bazı bürokratların da gözaltına alındığı bildiriliyor. ABD, Irak'ın yolsuzlukla mücadelesini desteklediğini açıklarken, IMF de ülkeye sağlanan kredilerin şeffaflık koşullarına bağlı olduğunu hatırlatıyor. Petrol zengini Irak'ın, OPEC üretim kısıntılarına rağmen gelirlerini artırması ve bu gelirleri verimli kullanması bekleniyor.
Operasyonun özellikle Irak'ın kuzeyindeki Kürdistan Bölgesel Yönetimi (IKBY) ile merkezi hükümet arasındaki petrol gelirleri paylaşımı üzerinde de etkili olması bekleniyor. Bağdat ile Erbil arasında yıl başında varılan petrol anlaşmasının uygulanmasını da denetleyen komisyonların bu operasyonla daha etkin çalışması hedefleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Irak'taki yolsuzlukla mücadele operasyonu, Türkiye açısından özellikle ticari ve enerji güvenliği boyutuyla önem taşıyor. Türkiye, Irak'la 2023'te 25 milyar doları aşan ticaret hacmine sahip ve Irak, Türk müteahhitlik firmalarının en önemli pazarlarından biri. Operasyonun başarılı olması, ticari işlemlerde şeffaflığı artırarak Türk firmalarının karşılaştığı bürokratik engelleri azaltabilir. Ayrıca, Irak'ın kuzeyindeki petrol ve doğal gaz kaynaklarının Türkiye üzerinden dünya pazarına ulaştırılması projeleri, yolsuzluğun azalmasıyla daha hızlı ilerleyebilir. Diğer yandan, operasyonun Irak'taki istikrarı artırması, Türkiye'nin PKK ile mücadelesinde Irak merkezi hükümetiyle işbirliğini de olumlu etkileyebilir.
