Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani, göreve geldikten sonraki ilk yurt dışı ziyaretini Washington’a yaparak Başkan Donald Trump ile bir araya geldi. Görüşmelerdeki ana başlıklar, Amerikan şirketlerine yeni yatırım fırsatları sunmak ve iki ülke arasındaki stratejik ortaklığı derinleştirmekti. Ancak Sudani’nin en büyük sınavı, Trump yönetimini Irak’taki İran destekli milis gruplarını kontrol edebileceğine ikna etmek. Pentagon ve Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, bu milislerin ABD askerlerine ve İsrail’e yönelik tehdit oluşturduğu konusunda uyarılarda bulunuyor.
Gelişmenin Arka Planı
Sudani, Ekim 2022’de Irak parlamentosunda yapılan uzun müzakereler sonucunda başbakan seçildi. Kendisi, eski Başbakan Nuri el-Maliki’ye yakınlığıyla bilinen İslami Dava Partisi üyesi. Ancak aynı zamanda İran’la da sıkı bağları olan Haşdi Şabi unsurları tarafından destekleniyor. Bu durum, Washington’da derin bir güvensizlik yaratıyor. Ziyaret sırasında yapılan ortak basın toplantısında Trump, “Irak’ın egemenliğine saygı duyuyoruz ancak İran’ın vekil güçlerine de göz yummamız beklenmemeli” ifadelerini kullandı. Sudani ise Irak’ın artık dış müdahalelere izin vermeyeceğini ve tüm silahlı grupların devlet kontrolünde olması gerektiğini vurguladı.
Ekonomik boyutta, ABD’li enerji devleriyle yapılan anlaşmalar öne çıktı. Irak, doğalgaz ve petrol yatırımları için 27 milyar dolarlık bir paket sundu. Ancak analistler, bu kadar büyük bir taahhüdün hayata geçirilmesinin mevcut yolsuzluk ve bürokrasi engelleri nedeniyle kolay olmadığına dikkat çekiyor. Ayrıca Irak’ın İran’dan doğalgaz ithalatına bağımlılığı, ABD’nin yaptırım politikalarıyla çelişiyor. Trump yönetimi, Irak’ın enerji bağımsızlığını kazanması gerektiğini ancak bunun İran’ı dışarıda bırakan bir modelle olması şartını koşuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Zaidi’nin ziyareti, bölgesel dengeler açısından da kritik bir döneme denk geldi. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, Irak’ın İran’la olan bağlarını endişeyle izliyor. Öte yandan Türkiye, Irak’ın kuzeyindeki PKK varlığına karşı operasyonlarını sürdürürken, Bağdat’ın merkezi otoritesinin zayıflığı Ankara’yı rahatsız ediyor. Ziyarette ayrıca İsrail-Filistin çatışmasında Irak’ın arabuluculuk rolü de gündeme geldi. Trump yönetimi, Sudani’nin İsrail’le normalleşme adımı atmasını bekliyor ancak Irak’taki kamuoyu ve milis grupları bu yönde bir adıma şiddetle karşı çıkıyor. Ayrıca Çin’in Irak’taki artan ekonomik nüfuzu da ABD için bir başka rekabet unsuru. Pekin, petrol karşılığında altyapı yatırımlarıyla Bağdat’ta giderek daha etkili hale geliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Irak’ta istikrar, Türkiye için hayati önem taşıyor. Sudani’nin İran destekli milisleri kontrol altına alamaması, Türkiye’nin kuzey Irak’taki güvenlik endişelerini artırabilir. Ayrıca Irak’ın enerji politikaları, Türkiye’nin doğalgaz merkezi olma hedefiyle doğrudan bağlantılı. Irak-Türkiye hattındaki petrol boru hattının güvenliği ve kuzey Irak’taki Kürdistan Bölgesel Yönetimi ile ilişkiler, ziyaretin sonuçlarından etkilenecek. Türkiye, ABD ve Irak arasındaki bu yakınlaşmayı, kendi çıkarlarıyla uyumlu görmekle birlikte, Irak’ın İran’dan koparılamayacağı gerçeğini de hesaba katıyor.
