Irak Başbakanı Ali el-Zaidi, ülkesinin petrol ihracatını Türkiye’nin Ceyhan limanı üzerinden artırmak ve Suriye’nin Baniyas ile Ürdün’ün Akabe limanları üzerinden yeni ihracat rotaları geliştirmek için çalıştığını açıkladı. Zaidi, Cuma günü Bağdat’ta düzenlenen Sekizinci Bağdat Diyalog Konferansı’nda yaptığı konuşmada, Irak’ın enerji ihracatını çeşitlendirme ve bölgesel entegrasyonu güçlendirme hedefi doğrultusunda bu adımları attığını belirtti. Irak resmi haber ajansı INA’nın aktardığına göre Zaidi, Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimlerin ve bölgesel belirsizliklerin, ülkesinin alternatif enerji koridorlarına olan ihtiyacını artırdığını vurguladı.
Gelişmenin Arka Planı
Irak, dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip ülkelerinden biri olarak günde yaklaşık 3,5 milyon varil ham petrol üretiyor ve bunun büyük bir kısmını Basra Körfezi’ndeki limanlar üzerinden ihraç ediyor. Ancak, Körfez’deki jeopolitik riskler ve Hürmüz Boğazı’nın olası kapanması senaryoları, Bağdat yönetimini alternatif ihracat yolları aramaya yöneltiyor. Türkiye üzerinden Ceyhan’a uzanan Kerkük-Ceyhan Boru Hattı, yıllardır Irak’ın kuzeyinden gelen petrolün dünya pazarlarına ulaşmasında kritik bir rol oynuyor. Ancak son yıllarda hattın kapasitesi ve güvenliği konusundaki tartışmalar, Irak’ı bu rotayı modernize etmeye ve kapasitesini artırmaya itiyor.
Başbakan Zaidi, konferanstaki konuşmasında ayrıca Suriye’nin Baniyas limanı üzerinden bir ihracat hattının yeniden canlandırılması için Şam yönetimiyle görüşmeler sürdürdüklerini ifade etti. Suriye iç savaşının başlamasından bu yana atıl durumda olan bu hat, potansiyel olarak Irak’ın batı bölgelerindeki petrol sahalarından çıkan ham petrolün Akdeniz’e ulaştırılmasını sağlayabilir. Benzer şekilde, Ürdün’ün Akabe limanına uzanacak bir boru hattı projesi de Körfez’e alternatif bir çıkış noktası olarak değerlendiriliyor. Ancak bu projelerin finansmanı, güvenliği ve siyasi meşruiyeti gibi konular hala belirsizliğini koruyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Irak’ın bu hamlesi, küresel enerji piyasalarında önemli bir gelişme olarak yorumlanıyor. Rusya-Ukrayna savaşı sonrası enerji arz güvenliğinin ön plana çıktığı bir dönemde, Orta Doğu’daki istikrar ve ihracat yollarının çeşitlendirilmesi, hem tüketici ülkeler hem de yatırımcılar için kritik hale geldi. Özellikle Avrupa ülkeleri, Rus doğalgazına olan bağımlılığını azaltmak isterken, Orta Doğu’dan gelecek alternatif kaynaklar önem kazanıyor. Irak’ın Ceyhan ve Baniyas üzerinden yapacağı ihracat, Avrupa pazarlarına daha kısa ve güvenli bir rota sunabilir.
Uzmanlar, bu projelerin hayata geçmesi durumunda Irak’ın ihracat kapasitesinin önemli ölçüde artacağını ve ülke ekonomisine ciddi katkı sağlayacağını belirtiyor. Ancak bölgesel rekabetler ve iç siyasi dinamikler, bu projelerin önündeki en büyük engeller olarak görülüyor. Özellikle Kürdistan Bölgesel Yönetimi (KBY) ile Bağdat arasındaki petrol gelirleri paylaşımı anlaşmazlığı, Kerkük-Ceyhan hattının işleyişini zaman zaman sekteye uğratabiliyor. Ayrıca Suriye’deki istikrarsızlık ve Ürdün’ün enerji altyapısının yetersizliği, bu ülkeler üzerinden yapılacak ihracatın önündeki diğer zorluklar olarak sıralanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin enerji koridoru olma hedefi açısından son derece önemlidir. Ceyhan limanı üzerinden Irak petrollerinin ihracatının artırılması, Türkiye’nin stratejik konumunu güçlendirecek ve bölgesel enerji ticaretindeki rolünü pekiştirecektir. Ayrıca, Irak ile Türkiye arasındaki ekonomik iş birliğini derinleştirebilir ve iki ülke arasındaki siyasi ilişkilere olumlu yansıyabilir. Ancak Suriye üzerinden yapılacak ihracat, Türkiye’nin Suriye politikasıyla doğrudan ilişkili olduğundan, Ankara’nın bu konudaki tutumu belirleyici olabilir. Türkiye’nin, Baniyas hattının Rusya ve İran’ın bölgedeki etkisini artırabileceği endişesiyle bu projeye temkinli yaklaşması muhtemeldir.
