Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani, tıpkı 'Baba' filminin ikonik final sahnesindeki Michael Corleone gibi, düşmanlarını birer birer saf dışı bırakarak iktidarını sağlamlaştırıyor. Filmde Michael Corleone, yeğeninin vaftizi sırasında rakiplerini temizlerken, Sudani'nin son aylardaki hamleleri de benzer bir netlikle gerçekleşti. Önce İran yanlısı Haşdi Şabi unsurlarına yönelik operasyonlar, ardından Kürt bölgesel yönetimiyle varılan petrol anlaşması ve son olarak da bağımsız milletvekillerinin hükümete çekilmesi. Filmdeki gibi, yeni bir düzen kuruluyor; ancak bu kez arka planda sadece bir vaftiz değil, bölgesel güç dengeleri, ekonomik darlık ve toplumsal talepler var.
Sudani'nin iç politikada sağlamlaşan eli
Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani, Ekim 2022'de göreve başladığında siyasi krizin derin olduğu bir ülke devraldı. 2021 seçimlerinden sonra 8 ay süren hükümet kurma krizleri, Sadr hareketinin çekilmesi ve şiddet olaylarıyla geçmişti. Sudani, Şii Koordinasyon Çerçevesi'nin adayı olarak seçildi ancak bağımsız bir isim olarak kamuoyunda yer edinmeye çalıştı. İlk yılında daha çok reform ve hizmet odaklı bir dil kullanan başbakan, 2024'e gelindiğinde ise rakiplerine yönelik sert tedbirlere yöneldi. En belirgin hamle, Şubat 2024'te Haşdi Şabi'nin bazı tugaylarına yönelik operasyonlardı. Irak İstihbarat Teşkilatı, İran destekli Ketaib Hizbullah ve Asaib Ehlil Hak gibi grupların silah depolarına ve komuta merkezlerine baskın düzenledi. Resmi gerekçe 'silahların devlet tekeline alınması' iken, analistler bunu Sudani'nin kendi pozisyonunu güçlendirme ve İran'ın aşırı etkisini sınırlama çabası olarak yorumluyor.
Temmuz 2024'te ise Kürt bölgesel yönetimiyle imzalanan petrol anlaşması, Sudani'nin elini güçlendiren bir diğer adımdı. 2014'ten beri süren petrol geliri krizini çözen anlaşma, Bağdat yönetimine bölge üzerinde daha fazla denetim sağladı. Ayrıca, bağımsız milletvekillerinin hükümete katılması ve bazı muhalif isimlerin yolsuzluk operasyonlarıyla gözaltına alınması, Meclis'teki güç dengesini Sudani lehine çevirdi.
Bölgesel sebepler ve küresel bağlam
Sudani'nin bu hamlelerinin arkasında sadece iç güç dengeleri değil, aynı zamanda bölgesel ve küresel dinamikler de yatıyor. ABD ile Irak arasında yürütülen stratejik diyalog görüşmeleri, 2024'te Irak'taki ABD askeri varlığının yeniden şekillendirilmesi konusunda kritik bir aşamadaydı. Sudani, İran'a yakınlığıyla bilinmesine rağmen, ABD ile de iyi ilişkiler kurmaya çalışıyor. Özellikle enerji yatırımları ve Gazze krizinde arabuluculuk rolü, Washington nezdinde itibarını artırdı. Bir yandan da İsrail'in Gazze operasyonları ve bölgesel gerilim, Irak'taki İran yanlısı grupların faaliyetlerini artırmasına yol açtı. Sudani, bu grupları kontrol altına alarak hem içeride hem de uluslararası alanda güvenilirliğini artırmak istiyor. Tıpkı Michael Corleone gibi, o da düşmanlarını birer birer temizlerken, yeni bir aile kuruyor: Bu kez aile, Irak devleti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Irak'taki istikrar, Türkiye açısından hayati önem taşıyor. Sudani'nin merkezi otoriteyi güçlendirmesi, PKK'nın Irak'taki varlığına karşı daha etkin bir işbirliği anlamına gelebilir. Zira Türkiye, Irak'ın kuzeyindeki PKK varlığı nedeniyle sık sık operasyon düzenliyor. Ayrıca Irak'ta istikrarlı bir yönetim, Türkiye için enerji koridorlarının güvenliği ve İran etkisinin dengelenmesi açısından da avantajlı. Sudani'nin Haşdi Şabi üzerindeki kontrolü, Türkiye'nin güvenlik endişelerini azaltabilir. Ancak başbakanın İran'la bağlarını tamamen koparması beklenmiyor; bu nedenle Türkiye, bölgedeki İran etkisine karşı temkinli olmalı. Sonuç olarak Sudani'nin 'Baba' stratejisi, Ankara için fırsatlar ve riskler barındırıyor.
