İngiltere ile Fransa arasında yürürlükte olan "bir giren, bir çıkan" (one in, one out) anlaşması kapsamında İngiltere'den Fransa'ya geri gönderilen yüzlerce sığınmacının kayıplara karıştığı bildirildi. İnsan hakları örgütleri, aralarında en az 41 yaş tartışmalı çocuğun da bulunduğu bu kişilerin akıbetinden endişe duyduklarını açıkladı. Söz konusu anlaşma, İngiltere'ye yasa dışı yollarla gelen sığınmacıların Fransa'ya iade edilmesini ve karşılığında yasal yollarla başvuran belirli sayıda kişinin İngiltere'ye kabul edilmesini öngörüyor. Ancak uygulamada, iade edilen kişilerin büyük bölümünün Fransa'da kayıt altına alınmadığı veya takip edilemediği ortaya çıktı.
Anlaşmanın Arka Planı ve İşleyişi
İngiltere ve Fransa arasında 2023 yılında imzalanan ve 2024'te uygulanmaya başlanan anlaşma, Manş Denizi üzerinden küçük teknelerle İngiltere'ye geçmeye çalışan sığınmacı akınını durdurmayı hedefliyordu. Anlaşma çerçevesinde, İngiltere'ye yasa dışı yollarla giren ve Fransa ile bağlantısı olduğu tespit edilen kişiler Fransa'ya geri gönderiliyor; buna karşılık İngiltere, Fransa'daki kamplarda bekleyen ve aile birleşimi gibi yasal gerekçeleri olan belirli sayıda sığınmacıyı kabul ediyor. İnsan hakları kuruluşları, iade edilen kişilerin Fransa'da etkin bir şekilde takip edilmediğini, barınma ve hukuki destekten yoksun kaldığını belirtiyor. Özellikle yaş tespiti tartışmalı olan çocukların yetişkinlerle aynı işleme tabi tutulması, ciddi hak ihlalleri endişesi yaratıyor.
Fransa'ya gönderilen sığınmacıların bir kısmının Paris ve Calais gibi şehirlerdeki geçici barınma merkezlerine yerleştirildiği, ancak kısa süre sonra bu merkezlerden ayrıldığı veya kayıt sistemine hiç girmediği ifade ediliyor. Sivil toplum kuruluşları, bu kişilerin sokaklarda yaşam mücadelesi verdiğini veya yeniden insan kaçakçılarının eline düşerek İngiltere'ye geçmeye çalıştığını aktarıyor. İngiliz hükümeti ise anlaşmanın göçmen akınını caydırıcı etkisini savunuyor ve iade süreçlerinin uluslararası hukuka uygun yürütüldüğünü ileri sürüyor.
İnsan Hakları Endişeleri ve Kayıpların Boyutu
Uluslararası Af Örgütü, Human Rights Watch ve bir dizi Fransız sivil toplum örgütü, anlaşmanın şeffaflıktan uzak olduğunu ve iade edilen kişilerin akıbetine dair bağımsız izleme mekanizması bulunmadığını vurguluyor. Örgütler, en az 41 çocuğun yaş tespiti tartışmalı olduğu halde yetişkin muamelesi gördüğünü ve bunların bir kısmının kayıplara karıştığını belirtiyor. Fransa'da sığınmacılara yönelik barınma kapasitesinin yetersizliği ve bürokratik engeller, iade edilen kişilerin sisteme entegre olmasını zorlaştırıyor. Bazı durumlarda iade edilenlerin Fransa'da hiçbir resmi kaydı olmadığı için yasal statülerinin belirsiz kaldığı, bu kişilerin sınır dışı edilme veya yeniden göç yolculuğuna çıkma riskiyle karşı karşıya olduğu belirtiliyor.
İngiliz İçişleri Bakanlığı, anlaşma kapsamında iade edilenlerin sayısına ilişkin düzenli veri paylaşmıyor. Ancak sızdırılan belgeler ve sivil toplum raporları, iade edilen kişi sayısının yüzlerle ifade edildiğini gösteriyor. Bu kişilerin önemli bir kısmının Fransa'da kayıt altına alınmadığı, bir kısmının ise ülkeden ayrıldığı veya üçüncü ülkelere geçtiği tahmin ediliyor. İnsan hakları savunucuları, anlaşmanın göçmenleri korumak yerine daha da kırılgan hale getirdiğini savunuyor.
Avrupa ve Küresel Göç Politikalarına Etkisi
İngiltere-Fransa anlaşması, Avrupa Birliği'nin göç ve iltica politikaları açısından da emsal teşkil ediyor. AB ülkeleri, benzer ikili anlaşmalarla göçmen akınını kontrol altına almayı tartışırken, insan hakları örgütleri bu tür uygulamaların uluslararası mülteci hukukuna aykırı olabileceği uyarısında bulunuyor. Manş Denizi'ndeki göçmen geçişleri, 2024 yılında da devam etti ve küçük teknelerle geçiş girişimleri zaman zaman faciayla sonuçlandı. İngiltere'nin Ruanda planı gibi tartışmalı uygulamaları da göz önüne alındığında, Londra'nın göçmen politikasında caydırıcılık odaklı bir çizgi izlediği görülüyor. Fransa ise kendi ülkesindeki sığınmacı krizini yönetmekte zorlanırken, İngiltere ile yaptığı bu anlaşmanın yükünü taşımak durumunda kalıyor.
Uzmanlar, iade edilen sığınmacıların kaybolmasının sadece insani bir trajedi değil, aynı zamanda güvenlik riski de oluşturduğunu belirtiyor. Kayıt dışı kalan kişilerin suç örgütlerinin hedefi haline gelebildiği, insan ticareti ve zorla çalıştırma gibi risklerle karşılaşabildiği ifade ediliyor. Bu durum, Avrupa genelinde göç yönetiminin etkinliği ve insan hakları standartları açısından ciddi soru işaretleri doğuruyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, dünyada en fazla sığınmacıya ev sahipliği yapan ülke olarak Avrupa'nın göç politikalarını yakından takip ediyor. İngiltere-Fransa anlaşması kapsamında yaşanan kayıplar, Türkiye'nin uzun süredir dile getirdiği "adil yük paylaşımı" ve "göç yönetiminde insan hakları" vurgusunu güçlendiriyor. AB ile 2016'dan bu yana yürütülen geri kabul anlaşması ve vize serbestisi diyaloğu çerçevesinde Türkiye, göç yükünün paylaşılması ve düzensiz göçün kaynağında çözülmesi gerektiğini savunuyor. Avrupa'da sığınmacıların kayıplara karışması, Türkiye'nin "güvenli ülke" ve "insani göç yönetimi" argümanlarını destekler nitelikte. Ayrıca Türkiye, Suriyeli ve diğer sığınmacıların gönüllü geri dönüşü için güvenli bölgeler oluşturma çabasını sürdürürken, Batı'nın göç konusundaki çifte standardına dikkat çekiyor. Bu gelişme, Türkiye'nin göç diplomasisinde elini güçlendirebilir.
