İngiltere ve Avrupa Birliği (AB), yıllardır süren müzakerelerin ardından Cebelitarık’ın İspanya ile olan sınırındaki gecikmeleri azaltmayı hedefleyen yeni bir anlaşma imzaladı. Anlaşma, 31 Ocak 2024 tarihinde Londra’da düzenlenen bir törenle imzalanırken, İngiltere Dışişleri Bakanı David Cameron ve AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in katılımıyla gerçekleşti. Anlaşma, Cebelitarık’ın AB iç pazarına erişimini düzenlerken, İspanya ile sınırda pasaport ve gümrük kontrollerinin daha akıcı hale gelmesini sağlayacak.
Gelişmenin Arka Planı
Cebelitarık, İngiltere’ye bağlı bir Britanya Denizaşırı Toprağı olup, İber Yarımadası’nın güney ucunda yer alıyor. İngiltere’nin 2016’da AB’den ayrılma kararı almasının ardından Cebelitarık’ın statüsü belirsizliğini koruyordu. Brexit sonrası İspanya, Cebelitarık üzerinde egemenlik iddialarını artırmış, sınır geçişlerinde sıkı kontroller uygulamıştı. Bu durum, bölgede yaşayan yaklaşık 34 bin kişi ve her gün sınırı geçen 15 bin işçi için ciddi gecikmelere yol açıyordu.
Müzakereler 2020’den bu yana sürüyor ve çeşitli aşamalarda tıkanmıştı. İngiltere, Cebelitarık’ın egemenliğinden ödün vermek istemezken, İspanya sınır denetimlerinde daha fazla kontrol talep ediyordu. Anlaşma, her iki tarafın da hassasiyetlerini dikkate alan bir uzlaşı olarak görülüyor. İmzalanan metin, Cebelitarık’ın AB’nin Schengen bölgesine dahil olmasını öngörmese de, sınır geçişlerinde ortak bir düzenleme getiriyor. Ayrıca, Cebelitarık’ın havaalanı ve limanı üzerindeki yetki paylaşımı da netleştiriliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Anlaşma, sadece İngiltere-AB ilişkilerinde değil, aynı zamanda İngiltere-İspanya arasındaki tarihsel gerilimlerde de bir dönüm noktası olabilir. Cebelitarık, 1713 Utrecht Antlaşması’ndan bu yana İngiliz kontrolünde ve İspanya bu topraklar üzerinde hak iddia ediyor. Yeni anlaşma, egemenlik tartışmalarını bir kenara bırakarak pratik sorunlara odaklanıyor.
AB açısından ise bu anlaşma, Brexit sonrası İngiltere ile işbirliğinin mümkün olduğunu gösteriyor. AB, İngiltere ile gümrük ve güvenlik konularında ortak standartlar geliştirmeye devam ediyor. Anlaşma, özellikle lojistik ve ticaret akışları üzerinde olumlu etki yaratacak. Cebelitarık Boğazı, Akdeniz ve Atlantik arasındaki kritik bir geçiş noktası olduğu için, bölgesel deniz ticareti de bu düzenlemeden faydalanacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu anlaşma, Türkiye’nin doğrudan tarafı olmasa da, İngiltere ve AB arasındaki ilişkilerin seyrine dair önemli ipuçları veriyor. Türkiye, AB ile gümrük birliği ve vize serbestisi müzakerelerinde benzer zorluklar yaşıyor. Cebelitarık anlaşması, AB’nin üçüncü ülkelerle pragmatik çözümler geliştirme kapasitesini gösteriyor. Ayrıca, İngiltere’nin Türkiye ile ticari ilişkileri (örneğin, serbest ticaret anlaşması) bu tür anlaşmaların müzakere edilebilirliği açısından referans oluşturabilir. Bölgesel olarak, Cebelitarık Boğazı’ndaki akıcı trafik, Türkiye’nin de içinde olduğu Akdeniz ticaretine olumlu yansıyacaktır.
