İngiltere'de otizm ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) hizmetlerine ilişkin resmi şikâyetler son beş yılda üç kattan fazla arttı. Sağlık Hizmetleri Ombudsmanı (PHSO) tarafından açıklanan verilere göre, 2019'da 1.200 civarında olan şikâyet sayısı 2024'te 4.300'e ulaştı. Ombudsman, bu artışın hizmetlere olan talebin patlamasına rağmen NHS'in yetersiz kalmasından kaynaklandığını ve hastaların yıllarca süren bekleme süreleriyle karşı karşıya kaldığını, birçoğunun da tedavi için binlerce sterlin ödeyerek özel sektöre yöneldiğini belirtti.
Bekleme Listeleri ve Özel Sektöre Yöneliş
Ombudsmanlık makamı, otizm veya DEHB tanısı almak isteyen yetişkinlerin bazı bölgelerde üç ila beş yıl arasında beklediğini, bu durumun hastaların ruh sağlığını ciddi şekilde etkilediğini ve iş, eğitim ile sosyal yaşamlarını olumsuz yönde etkilediğini vurguladı. Rapor, birçok hastanın NHS'teki gecikmeler nedeniyle özel kliniklere yöneldiğini ve burada değerlendirme için 1.000 ila 2.000 sterlin, takip tedavisi için ise aylık yüzlerce sterlin ödediğini ortaya koydu. Bu durum, sağlık hizmetlerine erişimde büyük eşitsizlikler yaratıyor; maddi durumu iyi olanlar hızlı tanı alırken, diğerleri yıllarca belirsizlik içinde bekliyor.
Ombudsman Rob Behrens, yaptığı açıklamada bu tabloyu 'skandal' olarak nitelendirerek, 'Otizm veya DEHB tanısı almak bir lüks olmamalı. İnsanların hayatını mahveden bu gecikmeler kabul edilemez. NHS, artan talebi karşılayacak şekilde yeniden yapılandırılmalı ve bu alanda yeterli kaynak ayrılmalıdır.' dedi. Behrens ayrıca, hükümetin ve sağlık yetkililerinin bu konuda acil bir eylem planı oluşturmadığını, aksi takdirde sorunun daha da derinleşeceğini ifade etti.
Artan Farkındalık ve Tanı Oranları
Uzmanlar, şikâyetlerdeki artışın yalnızca hizmet kalitesindeki düşüşten değil, aynı zamanda toplumda otizm ve DEHB konusundaki farkındalığın artmasından da kaynaklandığını belirtiyor. Son yıllarda özellikle sosyal medyanın etkisiyle bu bozukluklara dair bilinirlik arttı; birçok yetişkin, çocukluktan beri yaşadığı zorlukların aslında otizm veya DEHB'den kaynaklanabileceğini fark ederek tanı başvurusunda bulunuyor. Ayrıca, pandemi döneminde ruh sağlığı sorunlarının artması ve uzaktan çalışmanın getirdiği zorluklar da başvuruları tetikleyen faktörler arasında gösteriliyor.
İngiltere Ulusal Sağlık Hizmetleri (NHS) verilerine göre, 2023-2024 döneminde otizm veya DEHB tanısı alan yetişkin sayısı bir önceki yıla göre yüzde 40 arttı. Ancak bu artış, tanı bekleyenlerin sayısındaki artışın gerisinde kalıyor. Şu anda yaklaşık 180 bin kişinin DEHB değerlendirmesi için beklediği tahmin ediliyor. Otizm dernekleri, bu sayının çok daha yüksek olduğunu, çünkü resmi kayıtlara girmeyen binlerce kişinin bulunduğunu savunuyor.
Küresel Bir Sorun: Dünyada Benzer Eğilimler
İngiltere'deki bu tablo, dünya genelinde otizm ve DEHB tanılarındaki artışın bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Amerika Birleşik Devletleri'nde Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), her 36 çocuktan birinin otizm spektrum bozukluğu tanısı aldığını açıkladı. Bu oran, 2000'li yıllarda her 150 çocukta birken, giderek artıyor. Benzer şekilde, DEHB tanıları da dünya genelinde artış gösteriyor. Uzmanlar, bu artışın hem teşhis yöntemlerindeki iyileşme hem de çevresel ve genetik faktörlerin etkisiyle gerçek bir artış olduğunu belirtiyor.
Ancak bu artış, sağlık sistemlerinin üzerinde büyük bir baskı oluşturuyor. Birçok ülkede, özellikle yetişkin otizm ve DEHB hizmetleri yetersiz kalıyor. İngiltere'deki tablo, bu alandaki küresel krizin en çarpıcı örneklerinden biri olarak gösteriliyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), nörogelişimsel bozuklukların küresel hastalık yükü içinde önemli bir yer tuttuğuna dikkat çekerek, üye ülkeleri bu alana daha fazla kaynak ayırmaya çağırıyor.
Öte yandan, bazı uzmanlar aşırı tanı konulması konusunda da uyarıyor. Özellikle DEHB'de, normal çocukluk davranışlarının patolojikleştirilmesi riskine dikkat çekiliyor. Bu nedenle, doğru tanı ve tedavi için multidisipliner yaklaşım ve daha fazla uzman personel ihtiyacı ön plana çıkıyor.
İngiltere'deki gelişmeler, sağlık politikalarının yanı sıra eğitim ve sosyal hizmetler alanlarında da köklü değişiklikleri zorunlu kılıyor. Uzmanlar, otizm ve DEHB olan bireylerin yaşam boyu destek alması gerektiğini, bunun yalnızca tıbbi bir mesele değil, toplumsal bir sorumluluk olduğunu vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de otizm ve DEHB tanılarına yönelik farkındalık son yıllarda arttı; ancak sağlık hizmetlerine erişimde benzer sorunlar yaşanıyor. Türkiye'de özellikle yetişkin otizm tanısı ve tedavisi için uzmanlaşmış merkezlerin sayısı yetersiz. Ayrıca, özel sektördeki hizmetlerin maliyetinin yüksek olması, düşük gelirli aileleri zorluyor. Bu durum, İngiltere'deki tabloyla benzerlik gösteriyor. Türkiye'nin, sağlık sisteminde bu alana yönelik kapsamlı bir planlama yapması ve toplumsal farkındalığı artıracak politikalar izlemesi gerekiyor. Aksi takdirde, İngiltere'deki gibi bir şikâyet ve mağduriyet dalgasıyla karşı karşıya kalınabilir.
