İngiltere'de Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS) kapsamındaki hastalar, tarihin en kötü ilaç tedarik sıkıntılarından birini yaşıyor. Sağlık liderlerinin uyarısına göre, yaygın ağrı kesicilerden epilepsi ilaçlarına ve hormon replasman tedavisine (HRT) kadar pek çok temel ilaç bulunamıyor. Tedarik sorunlarının hastaların sağlığını ciddi şekilde riske attığı belirtiliyor. Eczacılar ve pratisyen hekimler, özellikle son aylarda durumun daha da kötüleştiğini ifade ediyor.
Krizin arka planı ve boyutları
İngiltere Eczacılar Birliği ve Genel Pratisyenler Birliği'nin ortak açıklamasına göre, şu anda NHS için kritik 124 ilaç türünde tedarik sorunu yaşanıyor. Bu sayı, kayıtlara geçen en yüksek seviye. Sıkıntı çekilen ilaçlar arasında parasetamol, ibuprofen gibi basit ağrı kesicilerin yanı sıra epilepsi ilacı sodyum valproat, HRT ürünleri, kan sulandırıcılar ve diyabet tedavisinde kullanılan bazı insülin türleri de yer alıyor.
Sağlık profesyonelleri, hastalarına uygun ilacı bulamadıkları için alternatif tedavilere yönelmek zorunda kaldıklarını, bunun da bazen etkisizlik veya yan etki riskini artırdığını belirtiyor. Bazı durumlarda hastaların ilaçsız kaldığı ve acil servislere başvurmak zorunda olduğu bildiriliyor. Özellikle epilepsi ve kalp rahatsızlığı gibi kronik hastalığı olanlar için bu durum hayati risk taşıyor.
Küresel tedarik zinciri ve Brexit etkisi
Uzmanlar, krizin birden fazla nedenine dikkat çekiyor. Pandemi sonrası küresel tedarik zincirlerindeki aksaklıklar, aktif madde üretiminde Çin ve Hindistan'a olan bağımlılık, artan enerji maliyetleri ve bazı ilaç fabrikalarının kapanması başlıca faktörler olarak sıralanıyor. Ayrıca Brexit sonrası yeni gümrük düzenlemelerinin de ilaç tedarikini zorlaştırdığı ifade ediliyor. Örneğin, Avrupa Birliği'nden ithal edilen bazı ilaçlar için ek belge ve denetimler gerekiyor, bu da gecikmelere yol açıyor.
İngiltere Sağlık Bakanlığı, durumun farkında olduklarını ve çözüm için çalıştıklarını açıklasa da, eczacılar mevcut önlemlerin yetersiz olduğunu söylüyor. Bakanlığın, tedarik sorunu yaşanan ilaçları belirleyip eczanelere bildiren bir erken uyarı sistemi bulunuyor, ancak sistemin güncel ve kapsamlı olmadığı eleştirisi yapılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'deki ilaç tedarik krizi, küresel ilaç piyasasındaki kırılganlığı bir kez daha gözler önüne seriyor. Türkiye de benzer şekilde, özellikle ithalata bağımlı olduğu ilaç kalemlerinde (onkoloji ilaçları, bazı antibiyotikler) zaman zaman tedarik sorunları yaşamaktadır. Bu kriz, Türkiye'nin ilaçta yerli üretim kapasitesini artırma ve stratejik ilaç stoklarını güçlendirme hedefini daha da anlamlı kılmaktadır. Ayrıca, Brexit sonrası İngiltere'nin yaşadığı sıkıntılar, küresel tedarik zincirlerinden kopmanın sağlık alanında doğurabileceği risklere dair önemli bir ders niteliğindedir.
