İngiltere, uzun süredir tartışılan bir adımla İran Devrim Muhafızları'nı (IRGC) terör örgütleri listesine dahil etti. Bu karar, Tahran yönetiminde tüm kurumların IRGC'yi ulusal egemenliğin ayrılmaz bir parçası olarak gördüğü birleşik bir cephe oluşmasına yol açtı. İran Dışişleri Bakanlığı, kararı "düşmanca" olarak nitelendirirken, misilleme yapacaklarını duyurdu. Bu gelişme, Avrupa ile İran arasındaki zaten gergin olan ilişkileri daha da karmaşık hale getiriyor.
Gelişmenin arka planı: IRGC'nin statüsü ve İngiltere'nin hamlesi
İran Devrim Muhafızları Ordusu, 1979 İslam Devrimi'nden sonra kuruldu ve ülkenin en güçlü askeri, siyasi ve ekonomik aktörlerinden biri haline geldi. IRGC, sadece bir askeri güç değil; aynı zamanda İran'ın füze programı, nükleer faaliyetler ve bölgesel milis güçleriyle bağlantılı. İngiltere, IRGC'yi terör listesine alarak bu yapının İngiltere'deki varlıklarının dondurulmasını ve üyelerinin ülkeye girişinin yasaklanmasını sağlıyor. Karar, İran'ın Avrupa ülkelerinde artan casusluk ve terör faaliyetlerine karşı bir önlem olarak açıklandı. Ancak eleştirmenler, bu adımın diplomatik kanalları kapatarak İran'ı daha da izole edebileceğini savunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Avrupa-İran gerginliği tırmanıyor
İngiltere'nin bu kararı, ABD'nin 2019'da IRGC'yi terör örgütü ilan etmesinin ardından gelen en önemli Avrupa hamlesi olarak değerlendiriliyor. AB ise bu konuda bölünmüş durumda; Almanya ve Fransa, İran'ın nükleer anlaşmaya uyum sağlamamasına rağmen diplomatik çözümden yana. İran'ın misilleme tehditleri, özellikle İran'a silah satışı yapan veya Basra Körfezi'nde askeri varlığı olan Avrupa ülkeleri için endişe yaratıyor. İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emirabdullahiyan, İngiltere'nin kararını "provokasyon" olarak nitelendirirken, Tahran'ın ulusal menfaatlerini korumak için her türlü adımı atacağını vurguladı. Bu gerilim, İran'ın nükleer programı ve bölgedeki vekil güçleri üzerinden Avrupa ile ilişkileri daha da zorlaştırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'la komşu ve tarihsel bağları güçlü bir ülke olarak bu gelişmeyi yakından izliyor. İngiltere'nin IRGC'yi terör listesine alması, Türkiye'nin İran'la yürüttüğü enerji ticareti ve sınır güvenliği işbirliğini doğrudan etkilemese de, bölgesel istikrarsızlığı artırma potansiyeli taşıyor. Türkiye, Irak ve Suriye'de İran destekli milislerle sahada karşı karşıya gelirken, İran'la diyaloğu sürdürmek zorunda. Avrupa'nın bu adımı, Türkiye'nin Batı ile İran arasında bir denge politikası izlemesini daha da zorlaştırabilir. Öte yandan, Türkiye'nin İran'a yönelik yaptırımlara katılımı sınırlı olacağından, bu durumun Türkiye ekonomisine kısa vadeli bir etkisi beklenmiyor.
