İngiltere, Rusya ve İran gibi düşman devletlerin vekilleri olarak faaliyet gösteren kişi ve kuruluşlara karşı yeni bir yasal düzenlemeyi Temmuz ayı itibarıyla yürürlüğe koymaya hazırlanıyor. İngiltere İçişleri Bakanlığı tarafından hazırlanan yasa tasarısı, hasım devletlerin istihbarat toplama, etki ajanlığı ve siber saldırı gibi faaliyetlerinde kullandıkları vekil yapılanmalarının izini sürmeyi ve bunları etkisiz hale getirmeyi amaçlıyor. Karar, İngiltere'nin iç güvenliğinden sorumlu MI5'in devlet tehdidi soruşturmalarının 2025 yılında bir önceki yıla göre yüzde 35 oranında arttığını açıklamasının ardından geldi. Yetkililer, özellikle Rusya ve İran'ın İngiltere'deki siyasi süreçlere müdahale, kritik altyapıya yönelik sabotaj ve dezenformasyon kampanyaları gibi alanlarda vekil aktörleri yoğun biçimde kullandığına dikkat çekiyor.
Yasanın kapsamı ve hedefleri
Yeni düzenleme, hasım devletlerle bağlantılı olduğu tespit edilen gerçek ve tüzel kişilere karşı mali yaptırımlar, seyahat kısıtlamaları ve diplomatik statü iptali gibi tedbirleri içeriyor. Özellikle düşman devletler adına lobi faaliyeti yürüten danışmanlık şirketleri, sivil toplum kuruluşları ve medya organları hedef alınıyor. Yasa kapsamında, bu tür vekil yapılanmalarının faaliyetlerini bildirme zorunluluğu getirilirken, gizli iş birliği yaptığı tespit edilenlere 14 yıla kadar hapis cezası öngörülüyor. Ayrıca yabancı devletlerin seçimlere müdahalesini önlemek amacıyla siyasi partilere yapılan bağışların kaynağının daha sıkı denetlenmesi de yasanın bir parçası. MI5 Direktörü Ken McCallum, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, “Devlet tehditleri artık Soğuk Savaş dönemindeki gibi tek boyutlu değil. Vekil aktörler sayesinde düşman devletler, tespit edilme riskini azaltarak operasyonlarını genişletebiliyor. Yeni yasa, bu ağları çökertmek için gerekli yetkileri sağlıyor.” ifadelerini kullandı. İngiltere hükümeti, benzer yasaların ABD, Avustralya ve Kanada'da da bulunduğunu, ancak İngiltere'nin getirdiği düzenlemenin kapsam bakımından en genişlerinden biri olduğunu vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Yasa, sadece Avrupa güvenliği açısından değil, aynı zamanda küresel düzeyde devletler arası hibrit savaş yöntemlerine karşı alınan en somut tedbirlerden biri olarak değerlendiriliyor. Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırganlığının ardından Batı ülkeleri, Moskova'nın istihbarat faaliyetlerine karşı daha sert önlemler almaya başlamıştı. İngiltere'nin bu adımı, özellikle İran'ın Avrupa'daki şebekelerine yönelik baskıyı artıracak. İran, son yıllarda İngiltere'de muhalif grupları hedef alan suikast girişimleri ve casusluk faaliyetleriyle gündeme gelmişti. Öte yandan, Çin'in de artan etki ajanlığı faaliyetleri nedeniyle yeni yasanın Pekin'e karşı da kullanılması bekleniyor. Uzmanlar, yasanın uluslararası hukuk ve ifade özgürlüğü açısından tartışmalı yönleri olabileceğine dikkat çekiyor. Sivil toplum örgütleri, yasanın “düşman devlet” tanımının çok geniş tutulması halinde meşru diplomatik ve akademik faaliyetlerin de baskı altına alınabileceği uyarısında bulunuyor. İngiltere hükümeti ise tedbirlerin orantılı ve hedefe yönelik olduğunu, demokratik süreçlerin korunmasının öncelikli olduğunu belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İngiltere ile yakın müttefiklik ilişkisine sahip olmakla birlikte, yeni yasanın doğrudan Türkiye'yi hedef almadığı görülüyor. Ancak yasa, Türkiye'nin de benzer tehditlerle karşı karşıya olduğu bir dönemde, vekil aktörlerle mücadelede uluslararası bir model oluşturması açısından önem taşıyor. Türkiye, özellikle PKK/PYD gibi terör örgütlerinin yurt dışındaki faaliyetleriyle mücadele ederken, benzer yasal düzenlemelerin etkinliğini artırabilir. Ayrıca, Rusya ve İran'ın Türkiye üzerindeki etki operasyonlarına karşı bu tür önlemlerin küresel bir norm haline gelmesi, Ankara'nın çıkarına olabilir. Yasanın ifade özgürlüğü ve sivil toplum üzerindeki potansiyel etkileri ise Türkiye'nin kendi iç hukuk düzenlemelerinde dikkatle değerlendirmesi gereken bir boyut olarak öne çıkıyor.
