İngiltere, Doğu Kudüs'te bulunan konsolosluk binasını İsrail'e devrederek Filistin yanlısı çevrelerde büyük tepki topladı. Middle East Eye'da yayımlanan bir görüş yazısına göre, bu adım Londra'nın İsrail karşısında neden bu kadar kolay geri adım attığı sorusunu gündeme getiriyor. 2023 yılında İngiltere hükümeti, Kudüs'teki konsolosluk mülkünün İsrail devletine satılması veya devredilmesi yönünde adımlar attı. Bu karar, İngiltere'nin onlarca yıldır Filistinlilere yönelik hizmet veren temsilciliğinin fiilen sona ermesi anlamına geliyor. Kararın ardında yasal, diplomatik ve siyasi nedenler yatıyor.
İngiltere'nin Kudüs'teki Varlığının Tarihi
İngiltere, 1948'den bu yana Kudüs'te bir konsolosluk bulunduruyordu. Bu konsolosluk, İsrail'in 1967'de Doğu Kudüs'ü işgal etmesinin ardından dahi Filistinlilere hizmet vermeye devam etti. İngiltere, uluslararası hukuka göre Doğu Kudüs'ü İsrail toprağı olarak tanımıyor. Ancak 2023'te İngiltere Dışişleri Bakanlığı, konsolosluk binasının İsrail makamlarına devredilmesi için anlaşma sağlandığını duyurdu. Bu anlaşma, İngiltere'nin İsrail'e yönelik siyasi ve ekonomik baskılara dayanamadığı yorumlarına yol açtı.
Middle East Eye yazarı, kararın arkasında İsrail'in yoğun lobi faaliyetlerinin olduğunu belirtiyor. İsrail, uzun süredir Kudüs'teki yabancı temsilciliklerin Doğu Kudüs'te faaliyet göstermesini engellemeye çalışıyor. İngiltere'nin bu adımı, İsrail'in egemenliğini fiilen tanıma anlamına geliyor. Ayrıca İngiltere, Brexit sonrası dönemde İsrail ile ticari ve güvenlik ilişkilerini güçlendirmek istiyor. Bu nedenle Filistin davasına verdiği destek geri planda kaldı.
Uluslararası Hukuk ve Filistin Hakları
Uluslararası hukuka göre Doğu Kudüs, 1967'den beri işgal altında. BM Güvenlik Konseyi'nin 242 ve 338 sayılı kararları, İsrail'in bu bölgedeki yerleşimlerini yasadışı sayıyor. İngiltere'nin konsolosluk binasını İsrail'e devretmesi, bu kararlara aykırı bir adım olarak değerlendiriliyor. Filistin yönetimi, kararı kınadı ve İngiltere'yi uluslararası hukuku ihlal etmekle suçladı. İnsan hakları örgütleri de kararın Filistinlilerin Kudüs'e erişimini daha da kısıtlayacağını belirtiyor.
İngiltere hükümeti ise kararın yasal bir zorunluluk olduğunu savunuyor. İngiliz yetkililer, binanın mülkiyetinin İsrail devletine ait olduğunu ve uzun süredir kira ödenmediğini öne sürüyor. Ancak bu açıklamalar, kararın siyasi boyutunu gizlemeye yetmiyor. Zira İngiltere, benzer durumlarda diğer ülkelerdeki temsilciliklerini kolayca kapatmıyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
İngiltere'nin bu adımı, Batılı ülkelerin İsrail'e yönelik tutumunda bir değişim sinyali olarak okunuyor. ABD'nin de 2018'de büyükelçiliğini Kudüs'e taşımasının ardından, diğer Batılı ülkelerin benzer adımlar atması bekleniyordu. Ancak İngiltere'nin konsolosluk devri, bu yönde atılmış somut bir adım oldu. Karar, Avrupa Birliği'nin Kudüs konusundaki tutumunu da etkileyebilir. AB, Doğu Kudüs'ü İsrail'in başkenti olarak tanımıyor ve iki devletli çözümü destekliyor. İngiltere'nin AB'den ayrılmasının ardından bağımsız hareket etmesi, AB'nin ortak pozisyonunu zayıflatabilir.
Öte yandan, İsrail bu kararı diplomatik bir zafer olarak görüyor. İsrail Başbakanı, kararın Kudüs'ün İsrail'in başkenti olduğunu tescil ettiğini söyledi. Filistin tarafı ise kararı 'ihanet' olarak nitelendirdi. Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, İngiltere'nin bu adımının Filistin halkının haklarını yok saydığını belirtti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'nin Kudüs'teki konsolosluk binasını İsrail'e devretmesi, Türkiye'nin Kudüs politikası açısından doğrudan bir meydan okuma niteliği taşıyor. Türkiye, Doğu Kudüs'ün Filistin'in başkenti olması gerektiğini savunuyor ve İsrail'in bölgedeki egemenlik iddialarını tanımıyor. Bu gelişme, Türkiye'nin BM ve İslam İşbirliği Teşkilatı çatısı altında yürüttüğü Filistin davasına desteği daha da önemli kılıyor. Ayrıca İngiltere'nin Brexit sonrası İsrail ile yakınlaşması, Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Orta Doğu'daki dengeleri yeniden değerlendirmesini gerektiriyor. Türkiye, benzer adımların diğer Avrupa ülkelerine yayılmasını engellemek için diplomatik girişimlerini artırabilir.
