İngiltere, İran gibi 'düşman' kabul edilen devletler adına faaliyet gösteren vekil gruplara karşı sert önlemler içeren yeni bir yasayı önümüzdeki ay yürürlüğe koymaya hazırlanıyor. İngiltere İçişleri Bakanlığı tarafından Salı günü yapılan açıklamada, söz konusu yasanın Temmuz ayı itibarıyla uygulamaya geçmesinin beklendiği belirtildi. Yasa, İngiltere topraklarında izinsiz olarak yabancı bir devlet adına siyasi veya askeri faaliyet yürüten kişi ve kuruluşları hedef alıyor. İngiliz hükümeti, son yıllarda İran başta olmak üzere Çin ve Rusya gibi ülkelerin, İngiltere'deki muhalif grupları susturmak veya etkilemek amacıyla vekil güçler kullandığını iddia ediyor.
Yasanın kapsamı ve amacı
Yeni düzenleme, 'yabancı vekil' kavramını yasal olarak tanımlayarak, bu sıfatla faaliyet gösteren kişi veya kuruluşların kayıt yaptırmasını ve faaliyetlerini bildirmesini zorunlu kılıyor. Kayıt yaptırmayan veya yanlış bilgi verenler için 10 yıla kadar hapis cezası öngörülüyor. İngiltere İçişleri Bakanı James Cleverly, yasanın 'ülkenin demokratik süreçlerini ve ulusal güvenliğini korumak' için hayati önem taşıdığını vurguladı. Cleverly, yaptığı açıklamada 'Hiçbir düşman devletin, İngiltere'de kendi çıkarları doğrultusunda faaliyet göstermesine izin vermeyeceğiz. Bu yasa, vekil güçlerin perde arkasındaki oyunlarını bozacak' ifadelerini kullandı. Yasa kapsamında, istihbarat toplama, propaganda yapma, siyasi nüfuz kazanma gibi faaliyetler izne tabi olacak. İnsani yardım veya akademik çalışma gibi masum faaliyetler ise yasanın dışında tutulacak.
İngiliz güvenlik birimleri, özellikle İran'ın İngiltere'deki muhalif gruplara yönelik tehditlerinde vekil güçler kullandığını tespit etmiş durumda. Geçtiğimiz yıl, İran bağlantılı olduğu iddia edilen bir hücrenin, Londra'da yaşayan bir İranlı gazeteciyi hedef aldığı ortaya çıkmıştı. Bu tür olaylar, yasanın çıkarılmasındaki temel gerekçeler arasında sayılıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İngiltere'nin aldığı bu önlem, benzer yasaların diğer Batılı ülkelerde de tartışıldığı bir döneme denk geliyor. ABD, 1938'de çıkardığı Yabancı Vekil Kayıt Yasası (FARA) ile benzer bir düzenlemeyi yıllardır uyguluyor. Ancak Avustralya ve Kanada gibi ülkeler de son dönemde yabancı müdahaleyi engellemek için yeni yasalar çıkardı. İran, Çin ve Rusya gibi ülkeler, özellikle diasporaları üzerinde nüfuz kurmak ve muhalif sesleri bastırmak amacıyla vekil güçleri sıkça kullanmalarıyla biliniyor. İngiltere, bu alandaki boşluğu doldurarak küresel çapta bir standart oluşturma çabasında.
Uzmanlar, yasanın etkinliğinin uygulamaya bağlı olduğunu belirtiyor. Yabancı devletlerin, vekil güçleri için farklı kılıflar bulabileceği uyarısı yapılıyor. Özellikle düşünce kuruluşları, medya kuruluşları ve sivil toplum örgütleri gibi görünüm altında faaliyet gösteren grupların tespit edilmesi zor olabilir. Bununla birlikte, yasanın caydırıcı etkisinin olacağı düşünülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'nin bu yasası, uluslararası hukukta 'yabancı vekil' kavramının sınırlarının genişlemesi açısından önemli bir adım. Türkiye, özellikle PKK/PYD gibi yapıların Avrupa ülkelerindeki faaliyetlerine karşı uzun süredir benzer düzenlemeler talep ediyor. Bu yasa, İngiltere'deki terör örgütü faaliyetlerini kısıtlamada yeni bir araç sağlayabilir. Ayrıca, Türkiye'nin kendi iç güvenliğine yönelik tehditlerin kaynağını kurutması açısından da örnek teşkil edebilir. Ancak yasanın hedefinde doğrudan Türkiye yok; daha çok İran ve Çin gibi ülkeler var. Yine de, Türkiye'nin diplomatik olarak bu tür yasaların genişletilmesini ve kendi güvenlik endişelerini de kapsayacak şekilde uygulanmasını talep etmesi muhtemel.
