İngiltere hükümeti, 25 Haziran Perşembe günü, bir kişinin cinsel yönelimini veya cinsiyet kimliğini değiştirmeyi amaçlayan istismar edici ve zararlı terapileri suç haline getirme planlarını açıkladı. Londra merkezli bu hamle, LGBTİ+ hakları savunucuları tarafından uzun süredir talep edilen ve bireylere psikolojik ve fiziksel zarar verdiği bilinen uygulamalara son vermeyi hedefliyor. Yeni düzenlemeye göre, bu tür terapileri uygulayan kişilere hapis cezasına kadar varan yaptırımlar uygulanacak. Hükümet, yasağın kapsamını belirlemek amacıyla kapsamlı bir istişare süreci başlatırken, tedavi amaçlı olarak rıza dahilinde yapılan bazı uygulamaların istisna tutulabileceği belirtiliyor. Ancak sivil toplum örgütleri, bu istisnaların yasanın etkinliğini zayıflatabileceği endişesini dile getiriyor.
Yasanın arka planı ve kapsamı
İngiltere, dönüştürme terapilerine karşı yasal önlemler alan Batılı ülkeler arasına katılıyor. Almanya ve Malta gibi bazı Avrupa ülkeleri, bu tür terapileri daha önce yasaklamıştı. İngiltere hükümeti, konuyla ilgili olarak 2022 yılında bir danışma belgesi yayımlamış ve kamuoyundan gelen 150.000'den fazla yanıtı değerlendirmişti. Prime Minister Rishi Sunak konuyla ilgili yaptığı açıklamada, 'Hiç kimse, olduğu kişi olmaktan dolayı utanç duymamalı veya değişmeye zorlanmamalıdır. Dönüştürme terapilerinin zararlı olduğu kanıtlanmıştır ve bunları durdurmak için kararlıyız.' ifadelerini kullandı. Yasa tasarısının önümüzdeki aylarda parlamentoya sunulması bekleniyor. Tasarıda, hem yetişkinler hem de çocuklar için dönüştürme terapileri yasaklanırken, rıza gösterilmiş olsa bile bu tür uygulamaların cezai yaptırıma tabi olması öngörülüyor. Ancak eşcinsellik ve trans bireylere yönelik tedavi olarak sunulan bu yöntemlerin, psikolojik danışmanlık gibi meşru alanlarla karıştırılmaması için net tanımlar yapılması gerekiyor.
Küresel boyut ve insan hakları bağlamı
Dönüştürme terapileri, dünya genelinde hâlâ yaygın bir uygulama olarak karşımıza çıkıyor. Birleşmiş Milletler ve Dünya Sağlık Örgütü, bu tür müdahalelerin insan hakları ihlali olduğunu ve bireylerde ciddi travmalara yol açtığını defalarca vurguladı. LGBTİ+ bireylerin maruz kaldığı bu uygulamalar, özellikle muhafazakâr toplumlarda dini veya kültürel gerekçelerle meşrulaştırılabiliyor. İngiltere'nin bu adımının, diğer ülkeler için de bir model teşkil etmesi bekleniyor. Özellikle Avrupa Birliği içinde, dönüştürme terapilerine karşı ortak bir yasal çerçeve oluşturulması yönünde baskılar artıyor. ABD'de ise bazı eyaletler bu tür terapileri yasaklamış olsa da federal düzeyde henüz kapsamlı bir düzenleme bulunmuyor. İngiltere'nin bu hamlesi, uluslararası insan hakları örgütleri tarafından memnuniyetle karşılanırken, uygulamanın denetim mekanizmaları ve yaptırımların caydırıcılığı konusunda soru işaretleri de gündeme geliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de dönüştürme terapilerine yönelik herhangi bir yasal düzenleme bulunmamakla birlikte, LGBTİ+ bireylerin toplumsal kabulü ve hukuki statüsü tartışma konusu olmaya devam ediyor. İngiltere'nin bu adımı, Türkiye'deki sivil toplum kuruluşları ve insan hakları savunucuları tarafından takip edilecek bir gelişme olarak öne çıkıyor. Özellikle Avrupa Konseyi üyesi olan Türkiye'nin, uluslararası insan hakları standartlarına uyum kapsamında benzer bir düzenlemeyi gündemine alması beklenebilir. Ancak mevcut siyasi konjonktürde, bu tür bir yasanın çıkması olası görünmüyor. Yine de küresel ölçekte artan farkındalık, Türkiye'deki kamuoyu tartışmalarını da etkileyebilir ve LGBTİ+ hakları konusunda ilerici adımlar atılması için bir zemin oluşturabilir.
