Brexit'in üzerinden on yıl geçtikten sonra, İngiltere'deki çilek tarlaları ve seralar artık büyük ölçüde Orta Asya kökenli işçiler tarafından işletiliyor. Kırgızistan ve Tacikistan gibi ülkelerden gelen mevsimlik tarım işçileri, İngiliz tarım sektörünün bel kemiği haline geldi. Tarım yetkililerine göre, bu işçiler olmadan birçok çiftlik iflas edecek. İngiltere'nin tarımsal işgücü piyasası, Brexit sonrası uygulanan vize politikaları ve Doğu Avrupa'dan gelen işçi akışının azalmasıyla yeniden şekillendi. Bugün, mevsimlik tarım işçilerinin önemli bir kısmı, eski Sovyet cumhuriyetlerinden gelen ve İngiltere'deki düşük ücretli işleri kabul eden kişilerden oluşuyor.
Brexit sonrası değişen işgücü haritası
İngiltere'nin Avrupa Birliği'nden ayrılmasının ardından, tarım sektörü ciddi bir işçi sıkıntısıyla karşı karşıya kaldı. Brexit öncesinde, Polonya, Romanya ve Bulgaristan gibi AB ülkelerinden gelen işçiler, mevsimlik tarım işlerinin büyük bölümünü üstleniyordu. Ancak 2020'den itibaren uygulamaya konan yeni göç politikaları, bu işçilerin İngiltere'ye gelişini zorlaştırdı. Bunun üzerine hükümet, işgücü açığını kapatmak için Orta Asya ülkelerine yöneldi. İngiltere Tarım Bakanlığı'nın verilerine göre, 2023 yılında tarım sektöründe çalışan mevsimlik işçilerin yaklaşık yüzde 40'ı Kırgızistan, Tacikistan, Özbekistan ve Kazakistan gibi ülkelerden geldi. Bu oran, 2019'da yalnızca yüzde 5 civarındaydı. Tarım işletmeleri, bu işçilerin çalışkanlığı ve uyum yeteneğinden övgüyle bahsederken, işverenler aynı zamanda artan vize ücretleri ve prosedürlerinden şikayet ediyor.
İngiliz çiftçiler, Orta Asyalı işçilerin tarıma sağladığı katkıyı vurguluyor. Özellikle çilek ve ahududu gibi narin meyvelerin hasadında, işçilerin deneyimi ve özeni kritik öneme sahip. Bir çiftlik sahibi, "Onlar olmadan tarlalarımız boş kalırdı" diyor. Ancak işçilerin karşılaştığı zorluklar da var: Düşük ücretler, uzun çalışma saatleri ve barınma koşulları zaman zaman eleştiri konusu oluyor. Sendikalar, mevsimlik işçilerin haklarının korunması için daha sıkı düzenlemeler talep ediyor.
Küresel emek göçünün yeni rotaları
Bu durum, yalnızca İngiltere'ye özgü değil. Küresel çapta, düşük ücretli tarım işleri, gelişmekte olan ülkelerden gelen işçilere bağımlı hale geliyor. Orta Asya ülkeleri, yüksek işsizlik oranları ve sınırlı ekonomik fırsatlar nedeniyle, vatandaşlarını yurtdışında çalışmaya teşvik ediyor. Kırgızistan'da işsizlik oranı yüzde 15'in üzerinde ve birçok aile, yurtdışından gelen havalelerle geçiniyor. İngiltere'deki mevsimlik işçi programı, bu ülkeler için önemli bir döviz kaynağı haline gelmiş durumda. Ancak bu göç akışı, aynı zamanda beyin göçü ve aile parçalanması gibi sorunları da beraberinde getiriyor. Uzmanlar, pandemi sonrası dönemde tarımsal işgücü talebinin arttığına ve bu eğilimin önümüzdeki yıllarda da devam edeceğine dikkat çekiyor.
İngiltere'nin mevsimlik işçi vizesi programı (Seasonal Worker Visa), 2022'de genişletilerek yıllık kotayı 45.000'e çıkardı. Bu vizelerin büyük kısmı Orta Asya ve Güney Asya ülkelerine tahsis edildi. Programın süresi 2025 yılına kadar uzatıldı. Ancak tarım sektörü temsilcileri, işgücü açığının hala sürdüğünü ve daha fazla esneklik talep ediyor. Öte yandan, bazı siyasi çevreler, bu işçilerin uzun vadede İngiltere'de kalıcı hale gelmesinden endişe duyuyor. Brexit'in temel argümanlarından biri olan "sınır kontrolü" ve "göçü azaltma" vaatleri, Orta Asya'dan gelen işçi akışıyla birlikte sorgulanmaya başlandı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin tarım sektörü ve işgücü piyasası açısından önemli ipuçları taşıyor. Türkiye, özellikle mevsimlik tarım işçisi ihtiyacı için Suriye ve Afganistan gibi ülkelerden gelen göçmenlere bağımlı. Brexit sonrası İngiltere'nin yöneldiği Orta Asya ülkeleri, Türkiye'nin de tarihsel ve kültürel bağları olan bölgeler. Türkiye, kırsal kalkınma projeleri ve işgücü politikalarında bu ülkelerle iş birliği yapabilir. Ayrıca, İngiltere'nin yaşadığı işçi sıkıntısı, Türkiye'nin kendi tarım sektöründe benzer sorunlarla karşılaşmamak için yapması gereken düzenlemelere ışık tutuyor. Yerli işgücünü tarımda tutmak ve göçmen işçilerin kayıtlı istihdamını artırmak kritik önemde.
