İngiltere'de yerel belediyeler, sokak müzisyenliği (busking) ve halka açık alanlarda alkol tüketimi gibi faaliyetleri denetlemek amacıyla özel güvenlik şirketleriyle anlaşmalar yapıyor. Bu uygulama, vatandaşların sivil özgürlüklerinin ihlal edildiği yönünde endişelere yol açtı. Belediyeler, artan sayıda kuralı uygulamak için özel grupları görevlendirirken, eleştirmenler bunun keyfi müdahalelere ve aşırı denetime kapı araladığını belirtiyor.
Uygulamanın Arka Planı
İngiltere'de belediyeler, kamu alanlarında düzeni sağlamak için tarihsel olarak yerel yönetimlere bağlı zabıta ekiplerini kullanırdı. Ancak son yıllarda bütçe kısıtlamaları ve artan düzenleme yükü nedeniyle birçok belediye, bu görevleri özel sektöre devretmeye başladı. Özellikle büyük şehirlerde, sokak satıcıları, dilenciler, sokak müzisyenleri ve evsizler üzerindeki denetimler sıkılaştırıldı. Belediyeler, "Toplum Koruma Emirleri" (Public Spaces Protection Orders - PSPO) gibi yasal araçlarla belirli bölgelerde alkol tüketimini, gürültüyü ve belirli davranışları yasaklayabiliyor. Bu emirleri uygulamak için özel güvenlik firmaları görevlendiriliyor. Örneğin, Londra'nın bazı ilçeleri ve Manchester gibi şehirlerde, özel güvenlik görevlileri sokakta içki içenlere para cezası kesebiliyor veya sokak müzisyenlerini alanı terk etmeye zorlayabiliyor. Bu görevlilerin yetkileri arasında kimlik sorgulama, geçici el koyma ve hatta zor kullanma bulunabiliyor. Ancak bu yetkilerin sınırları ve hesap verebilirliği tartışma konusu.
Eleştirmenler, özel güvenlik görevlilerinin kamu görevlisi olmadığını ve demokratik denetimden yoksun olduğunu vurguluyor. Sivil özgürlük kuruluşları, bu uygulamanın özellikle evsizler, gençler ve azınlıklar gibi kırılgan grupları hedef aldığını savunuyor. Ayrıca, özel firmaların ceza kesme yetkisini kötüye kullanabileceği ve keyfi uygulamalara yol açabileceği belirtiliyor. İngiltere İnsan Hakları İzleme Örgütü gibi kuruluşlar, hükümete bu tür özelleştirmelerin durdurulması çağrısında bulundu. Öte yandan belediyeler, kaynakların verimli kullanılması ve kamu düzeninin sağlanması için bu yönteme başvurduklarını savunuyor. Yerel yönetimler, özel firmaların daha esnek ve maliyet etkin olduğunu, ayrıca polisin daha acil suçlara odaklanmasını sağladığını öne sürüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İngiltere'deki bu gelişme, Batı ülkelerinde kamu hizmetlerinin özelleştirilmesi ve gözetim toplumunun genişlemesi trendinin bir parçası. Benzer uygulamalar ABD'de de görülüyor; bazı şehirlerde özel güvenlik firmaları parklarda ve kamusal alanlarda düzeni sağlamak için kullanılıyor. Avrupa'da ise Fransa ve Almanya gibi ülkelerde yerel yönetimler daha çok kamu görevlilerini tercih ediyor. Ancak İngiltere'deki uygulama, sivil özgürlükler açısından önemli bir emsal teşkil ediyor. Küresel ölçekte, pandemi sonrası dönemde birçok ülke kamusal alanlarda düzeni sağlamak için yeni düzenlemeler getirdi. İngiltere'deki bu adım, ekonomik kriz ve artan eşitsizlik ortamında sosyal kontrolün nasıl derinleştiğini gösteriyor. Ayrıca, özel güvenlik sektörünün büyümesi, devletin güvenlik işlevini piyasaya devretmesi anlamına geliyor ve bu durum demokratik hesap verebilirlik açısından riskler taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'de belediyelerin sokak düzenini özel gruplara devretmesi, Türkiye için doğrudan bir dış politika konusu olmasa da, kamu hizmetlerinin özelleştirilmesi ve yerel yönetimlerin denetim yetkileri açısından karşılaştırmalı bir ders sunuyor. Türkiye'de de belediyeler zaman zaman özel güvenlik firmalarıyla çalışıyor; ancak İngiltere'deki gibi geniş yetkiler verilmiyor. Bu haber, Türkiye'nin AB ile ilişkilerinde sivil özgürlükler ve yerel yönetimler konusundaki farklı yaklaşımları gözler önüne seriyor. Ayrıca, ekonomik kriz dönemlerinde sosyal kontrolün artması, Türkiye'nin de yakından takip etmesi gereken bir trend.
