İngiltere Başbakanı, 2029 yılına kadar ülkenin savunma bütçesini yaklaşık 105 milyar dolara (82,5 milyar sterlin) çıkarma sözü verdi. Bu taahhüt, Savunma Bakanlığı tarafından hazırlanan yeni Savunma Yatırım Planı kapsamında 8,6 milyar sterlinlik ek bir yatırımı da içeriyor. Açıklamaya göre, bu kaynaklarla İngiltere, İtalya ve Japonya ile birlikte yürütülen Küresel Savaş Hava Programı (GCAP) kapsamında 6. nesil savaş uçaklarının geliştirilmesine yönelik taahhüdünü de “yeniliyor”. Başbakan, bu kararın ülkenin savunma sanayiini güçlendireceğini ve NATO'nun caydırıcılık kapasitesine katkı sağlayacağını belirtti.
Gelişmenin arka planı
İngiltere, savunma harcamalarını 2021 yılında GSYH'nin %2'si hedefinin üzerine çıkarmış, 2030'a kadar bu oranı %2,5'e yükseltmeyi planlıyordu. Ancak yeni taahhüt, bu hedefin daha erken bir tarihte gerçekleştirilebileceğine işaret ediyor. Savunma Bakanlığı, 8,6 milyar sterlinlik yatırımın yarısının mevcut programlara, diğer yarısının ise yeni nesil teknolojilere ayrılacağını duyurdu. GCAP kapsamında geliştirilecek savaş uçağı, 2035 yılında hizmete girmesi beklenen İtalya ve Japonya'nın ortak platformu olacak. Bu proje, özellikle yapay zeka, ağ bağlantılı savaş ve hipersonik silah entegrasyonu gibi alanlarda yenilikler sunmayı hedefliyor. İngiltere, daha önce Tempest adını verdiği 6. nesil savaş uçağı projesini 2018'de başlatmış, ancak maliyetlerin artması üzerine 2022'de İtalya ve Japonya ile ortaklık yoluna gitmişti.
Savunma Yatırım Planı, önümüzdeki beş yıl içinde 200'den fazla projeyi kapsıyor. Bunlar arasında nükleer caydırıcılık programı (Dreadnought sınıfı denizaltılar), 8 adet Type 26 fırkateyni, 5 adet Type 31 fırkateyni ve yeni nesil zırhlı araçlar (Ajax ve Boxer) yer alıyor. Ayrıca, uzay savunması ve siber güvenlik alanlarına da önemli yatırımlar yapılması planlanıyor. Başbakan, bu yatırımların İngiltere'nin küresel bir güç olarak konumunu pekiştireceğini ve yüz binlerce istihdam yaratacağını vurguladı.
Bölgesel ve küresel boyut
İngiltere'nin savunma harcamalarını artırması, Avrupa'da artan güvenlik tehditleri ve NATO'nun doğu kanadının güçlendirilmesi bağlamında önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırganlığı ve enerji krizi, Avrupalı müttefikleri savunma bütçelerini artırmaya zorlamıştı. Almanya, 100 milyar avroluk özel bir fon oluştururken, Fransa da askeri harcamalarını 2030'a kadar iki katına çıkarmayı planlıyor. İngiltere'nin bu taahhüdü, Avrupa'da bir “savunma dalgası”nın parçası olarak görülüyor. Analistler, GCAP gibi ortak projelerin, Avrupa savunma sanayiinin entegrasyonunu hızlandırabileceğini belirtiyorlar. Öte yandan, Asya-Pasifik bölgesinde Japonya'nın savunma harcamalarını artırması ve ABD'nin Hint-Pasifik stratejisiyle bağlantılı olarak, GCAP'ın Çin'in askeri modernizasyonuna karşı bir denge unsuru oluşturması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'nin savunma bütçesini büyütmesi ve altıncı nesil savaş uçağı programını ilerletmesi, küresel savunma sanayiinde dengeleri etkileyecek bir gelişmedir. Türkiye açısından bu durum, özellikle milli muharip uçak projesi KAAN'ın (eski adı TF-X) gelişim sürecini ve potansiyel pazar fırsatlarını yakından ilgilendiriyor. GCAP'ın 2035'te hizmete girmesi planlanırken, KAAN'ın 2030'ların başında envantere girmesi bekleniyor. Bu iki program arasındaki zamanlama ve teknolojik özellikler, Türkiye'nin ihracat stratejisinde belirleyici olabilir. Ayrıca İngiltere, Türkiye'nin Eurofighter Typhoon modernizasyon programında önemli bir ortak ve savunma sanayiinde işbirliği yapılan ülkeler arasında yer alıyor. Bu bağlamda, İngiltere'nin artan savunma harcamaları, Türkiye'ye yeni tedarik ve ortaklık fırsatları yaratabilir. Ancak, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz konularındaki siyasi gerilimler, bu işbirliğinin sınırlarını da belirleyebilir.
