İngiltere'de ücretsiz bakıcılık yapan kişilerin, haftalık kazanç sınırını aşmaları halinde binlerce poundluk cezalarla karşılaşmalarına yol açan tartışmalı uygulama, bütçe kapsamında kaldırılıyor. Guardian gazetesinin ortaya çıkardığı habere göre, hükümet söz konusu "uçurum kenarı" mekanizmasını kaldırmayı planlıyor. Bu değişiklik, bakıcıların belirlenen haftalık gelir eşiğini aşmaları durumunda tüm bakıcılık ödeneklerini kaybetmeleri yerine, yalnızca aşan kısım üzerinden vergilendirilmelerini sağlayacak.
Uygulamanın Arka Planı ve Mağduriyetler
İngiltere'de bakıcılık ödeneği (Carer's Allowance), haftada en az 35 saat boyunca bir yakınına veya tanıdığına ücretsiz bakan kişilere verilen bir sosyal yardım. Ancak bu ödeneği alabilmek için bakıcıların haftalık kazançlarının belirli bir sınırın altında olması gerekiyor. 2024 itibarıyla bu sınır haftada 151 pound olarak uygulanıyor. Bakıcılar bu sınırı yalnızca 1 pound dahi aşsalar, tüm bakıcılık ödeneklerini kaybediyor ve üstelik geriye dönük olarak ceza ödemek zorunda kalıyorlardı. Bu durum, özellikle düşük ücretli işlerde çalışan ve aynı zamanda hasta veya engelli yakınlarına bakan kişiler için büyük bir mali yük oluşturuyordu.
Guardian gazetesinin yaptığı araştırma, bu uygulamanın binlerce bakıcıyı mağdur ettiğini ortaya koydu. Bakıcılar, farkında olmadan sınırı aştıkları için yıllar sonra binlerce poundluk cezalarla karşılaşabiliyorlardı. Özellikle pandemi sonrası dönemde artan yaşam maliyeti ve enflasyon nedeniyle birçok bakıcı, ek gelir elde etmek için daha fazla saat çalışmak zorunda kaldı ve bu durum onları istemeden ceza riskiyle karşı karşıya bıraktı.
Hükümetin bu uygulamayı kaldırma kararı, uzun süredir devam eden eleştirilerin ardından geldi. Muhalefet partileri ve sivil toplum kuruluşları, bakıcılık ödeneğinin adil olmadığını ve bakıcıları yoksulluğa ittiğini savunuyordu. Yeni düzenleme ile bakıcıların haftalık kazanç sınırını aşmaları durumunda, yalnızca sınırı aşan kısım için vergi ödemeleri ve ödeneklerinin tamamını kaybetmemeleri sağlanacak. Bu, "cliff-edge" (uçurum kenarı) olarak adlandırılan ve ani kayıplara yol açan sistemin sona ermesi anlamına geliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İngiltere'deki bu gelişme, küresel ölçekte bakıcılık politikaları açısından da dikkat çekici. Birçok ülkede benzer şekilde katı gelir eşikleri ve ani kesintiler, bakıcıları zor durumda bırakabiliyor. Özellikle yaşlanan nüfus ve artan bakım ihtiyacı karşısında, hükümetlerin bakıcılık desteğini nasıl tasarladığı önemli bir politika sorusu haline gelmiş durumda. İngiltere'deki değişiklik, bakıcıların istihdam piyasasına katılımını teşvik ederken, aynı zamanda bakım yükünün adil paylaşımı konusunda da bir adım olarak görülüyor. Ancak uygulamanın detayları ve bütçeye etkisi henüz net değil. Hükümetin bu değişikliği nasıl finanse edeceği ve bakıcılık ödeneğinin tutarında bir artış olup olmayacağı merak konusu.
Uzmanlar, bu tür reformların diğer ülkeler için de örnek teşkil edebileceğini belirtiyor. Özellikle Avrupa'da birçok ülke, bakıcılık ödeneklerinde benzer katı kurallara sahip. İngiltere'nin attığı adım, bakıcı dostu politikalar konusunda bir model oluşturabilir. Ancak diğer yandan, sosyal güvenlik sistemlerinin sürdürülebilirliği açısından da dikkatli bir denge gözetilmesi gerekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de benzer şekilde evde bakım hizmetleri ve bakıcılık ödenekleri önemli bir sosyal politika alanı. Türkiye'de evde bakım yardımı, ağır engelli yakınına bakanlara belirli bir aylık ödeme şeklinde sağlanıyor ve gelir testine tabi. Ancak İngiltere'deki gibi haftalık kazanç sınırı ve ani kesinti mekanizması Türkiye'de farklı işliyor. Yine de İngiltere'nin bu reformu, Türkiye için de bakıcılık desteklerinin gözden geçirilmesi ve bakıcıların mağduriyetlerinin önlenmesi açısından ilham verici olabilir. Özellikle kayıt dışı bakıcılığın yaygın olduğu Türkiye'de, benzer bir esnekleştirme, bakıcıların sosyal güvenlik haklarına erişimini artırabilir. Ayrıca, yaşlanan nüfus ve artan bakım ihtiyacı karşısında, Türkiye'nin de uzun vadeli bir bakım stratejisi geliştirmesi gerekiyor. İngiltere örneği, bakıcıların istihdam edilebilirliğini artırırken bakım yükünü hafifletecek modellerin mümkün olduğunu gösteriyor.
