İngiltere hükümeti, üst düzey yabancı yatırımcıları ülkeye çekmek amacıyla yeni bir 'altın vize' programı hazırlığında. Ancak daha önceki benzer bir programın kara para aklama skandalları nedeniyle iptal edilmesi, yolsuzlukla mücadele örgütlerini harekete geçirdi. Uzmanlar, yeni düzenlemenin denetimsiz bir şekilde hayata geçirilmesi halinde ülkeye kirli para girişini yeniden tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor.
Yeni programın arka planı ve tartışmalar
İngiltere Başbakanı Rishi Sunak liderliğindeki hükümet, Brexit sonrası ekonomiyi canlandırmak ve yüksek net değere sahip bireyleri ('süper zenginler') cezbetmek için yeni bir vize türü üzerinde çalışıyor. Söz konusu programın, önceki 'Seviye 1 (Yatırımcı) vizesi'nin yerini alması ve daha sıkı denetim mekanizmaları içermesi planlanıyor. Ancak hükümet içinde bile bu plana yönelik ciddi bölünmeler yaşanıyor. The Guardian'ın haberine göre, bazı bakanlar programın ekonomik faydalarını savunurken, diğerleri ulusal güvenlik risklerine ve yolsuzluk potansiyeline dikkat çekiyor.
Önceki vize programı, 2008 yılında başlatılmış ve 2 milyon sterlinlik yatırım karşılığında oturum izni veriyordu. Ancak program, başta Rus ve Çinli zenginler olmak üzere birçok kişi tarafından kara para aklamak için kullanılınca büyük eleştiri almıştı. 2022 yılında Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından hükümet, programı 'yolsuzlukla bağlantılı' olduğu gerekçesiyle aniden iptal etti. O tarihten bu yana yolsuzlukla mücadele kuruluşları, İngiltere'nin küresel kirli paranın merkezi haline gelmemesi için daha sıkı düzenlemeler talep ediyor.
Yeni programın ayrıntıları henüz netleşmese de, yatırım eşiğinin önemli ölçüde yükseltilmesi ve fon kaynaklarının daha detaylı incelenmesi bekleniyor. Ancak Campaign against Corruption gibi sivil toplum kuruluşları, hükümetin 'parayı takip etme' konusunda yeterli kararlılığı göstermediğini savunuyor. Örgütün sözcüsü, 'Kapıyı zenginlere açarken içeri kimin girdiğini bilmezseniz, ülkeyi organize suça açık hale getirirsiniz' uyarısında bulunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İngiltere'nin 'altın vize' tartışması, küresel çapta benzer programların yaygınlaştığı bir dönemde yaşanıyor. Portekiz, Malta, Yunanistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler, yabancı yatırım çekmek için yatırım yoluyla oturum programları sunuyor. Ancak bu programların birçoğu, vergi kaçakçılığı ve kara para aklama riskleri nedeniyle Avrupa Birliği ve OECD tarafından eleştiriliyor. İngiltere'nin bu alandaki düzenlemeleri, Brexit sonrası küresel finans merkezi olma iddiasını sürdürmesi açısından kritik önem taşıyor.
Özellikle Rusya'ya yönelik yaptırımların ardından Londra'nın 'paravan şirketler' ve 'anonim mülkiyet' konularında attığı adımlar, ülkenin itibarını kısmen kurtarmıştı. Ancak yeni vize programıyla birlikte bu kazanımların kaybedilmesinden endişe ediliyor. Uzmanlar, İngiltere'nin sıkı denetim mekanizmaları uygulaması halinde örnek bir model oluşturabileceğini, aksi takdirde küresel yolsuzluk ağlarının yeniden merkezi haline gelebileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'nin 'altın vize' planı, Türkiye'nin benzer yatırım yoluyla vatandaşlık programına (Türkiye Yatırım Programı) ışık tutuyor. Türkiye, 400 bin dolar gayrimenkul yatırımı veya 500 bin dolar sermaye yatırımı karşılığında vatandaşlık veriyor ve bu program özellikle Orta Doğulu ve Asyalı yatırımcılar arasında popüler. Ancak İngiltere'deki tartışmalar, bu tür programların kara para aklama riskini gözler önüne seriyor. Türkiye'nin de fon kaynaklarını daha sıkı denetlemesi ve uluslararası standartlara uyum sağlaması, hem ülke itibarı hem de mali sistemin güvenliği açısından önem taşıyor. Ayrıca İngiltere'nin alacağı kararlar, Brexit sonrası Türkiye-İngiltere ticari ilişkilerinde yatırımcı güvenini etkileyebilir.
