İngiltere'de okul çağındaki çocukların akıllı telefon kullanımına yönelik kısıtlamalar sürerken, otobüs firmalarının indirimli biletleri dijitalleştirmesi yeni bir tartışma başlattı. Akıllı telefonu olmayan öğrenciler, yıllık otobüs ücretlerinde yüzlerce sterlin fazla ödemek zorunda kalıyor. Ülke genelinde birçok belediye ve ulaşım otoritesi, genç yolcular için sunduğu indirimli seyahat kartlarını yalnızca mobil uygulama üzerinden erişilebilir hale getirdi. Bu durum, okullarda cep telefonu kullanımını yasaklayan rehberlere rağmen, çocukları ya telefon sahibi olmaya ya da cezalı tarifeyi ödemeye zorluyor.
Dijitalleşme ve Okul Yasağı Arasındaki Çelişki
İngiltere Eğitim Bakanlığı, 2023 yılında okullarda cep telefonu kullanımını yasaklayan bir rehber yayımlamıştı. Rehber, ders sırasında telefonların öğrencilerin dikkatini dağıttığını ve siber zorbalığı artırdığını belirtiyor. Ancak aynı dönemde, ulaşım şirketleri indirimli biletleri dijital platformlara taşıdı. Örneğin, birçok bölgede "gençlik kartı" veya "öğrenci kartı" artık sadece akıllı telefon uygulamaları aracılığıyla alınabiliyor. Kağıt bilet veya fiziksel kart seçenekleri kaldırıldı veya ek ücretlendirildi. Bu çelişki, ailelerin ve eğitim sendikalarının tepkisini çekiyor.
Ulaşım otoriteleri, dijitalleşmenin maliyetleri düşürdüğünü ve kullanım kolaylığı sağladığını savunuyor. Ancak eleştirmenler, bu politikaların düşük gelirli aileleri ve teknolojiye erişimi kısıtlı olan çocukları cezalandırdığını belirtiyor. Bir otobüs firması sözcüsü, "Uygulama üzerinden alınan biletlerde indirim uygulanıyor, ancak şoförden alınan biletlerde tam ücret geçerli" diyerek durumu doğruladı. Bazı aileler, çocukları için ayrı bir akıllı telefon almak zorunda kaldıklarını, bunun da ek bir maliyet ve ekran bağımlılığı riski taşıdığını ifade ediyor.
İngiltere'de okul otobüsü ücretleri bölgeden bölgeye değişmekle birlikte, yıllık abonman kartları ortalama 400-600 sterlin arasında. İndirimli dijital biletler ise yıllık 200-300 sterlin daha düşük olabiliyor. Yani akıllı telefonu olmayan bir öğrenci, ailesine yılda 200-300 sterlin ek yük getiriyor. Bu rakam, dar gelirli aileler için ciddi bir yük. Öğrenci velileri, "Çocuğumun eğitimine erişimi için telefon almak zorunda kalmak saçmalık" diyerek tepki gösteriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, yalnızca İngiltere'ye özgü bir sorun değil. Dünya genelinde birçok ülke, kamu hizmetlerini dijitalleştirirken benzer ikilemlerle karşılaşıyor. Fransa'da okullarda telefon yasağı 2018'den beri uygulanıyor, ancak ulaşım kartları hâlâ fiziksel olarak temin edilebiliyor. Almanya'da ise bazı eyaletlerde dijital bilet uygulamaları yaygınlaşıyor ancak alternatif sunuluyor. İngiltere'deki durum, dijital dönüşümün sosyal eşitsizliği derinleştirebileceğini gösteriyor. Birleşmiş Milletler'in 2023 raporuna göre, dünya nüfusunun %37'si hâlâ internete erişemiyor. Bu oran, gelişmiş ülkelerde daha düşük olsa da, yoksulluk sınırındaki aileler için akıllı telefon lüks olabiliyor. Ayrıca, eğitimde fırsat eşitliği ilkesiyle çelişen bu tür uygulamalar, gelecekte diğer kamu hizmetlerinde de benzer sorunlara yol açabilir.
İngiltere hükümeti, okullarda telefon yasağını savunurken, ulaşım bakanlığına bağlı kurumların dijital bilet zorunluluğunu gözden geçirmesi bekleniyor. Ancak şu ana kadar resmi bir adım atılmış değil. Sivil toplum kuruluşları, "Dijital uçurum" olarak adlandırdıkları bu sorunun, pandemi sonrası derinleştiğini vurguluyor. Özellikle kırsal bölgelerde yaşayan ve internet altyapısı zayıf olan öğrenciler daha da mağdur.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de benzer bir dijitalleşme süreci yaşanıyor. İstanbulkart, AnkaraKart gibi sistemler mobil uygulama üzerinden de kullanılabiliyor ancak fiziksel kart seçenekleri hâlâ mevcut. Öğrenci indirimleri için akıllı telefon zorunluluğu bulunmuyor. Ancak İngiltere'deki gelişme, Türkiye için bir uyarı niteliğinde. Kamu hizmetlerinde dijitalleşme hızlanırken, düşük gelirli ve teknolojiye erişimi kısıtlı kesimlerin mağdur olmaması için alternatif kanalların korunması gerekiyor. Ayrıca, Türkiye'de okullarda cep telefonu kullanımına yönelik yasaklar 2023'te sıkılaştırıldı. Eğer ulaşım kartları da yalnızca dijital olursa, öğrenciler ve aileler benzer bir çıkmazla karşılaşabilir. Politika yapıcıların, dijital dönüşümü sosyal adalet ilkesiyle dengelemesi şart.
