İngiltere'de yayımlanan bir anket, kadınların acil kontrasepsiyona (ertesi gün hapı) erişiminde ciddi endişeler olduğunu ortaya koydu. British Pregnancy Advisory Service (BPAS) tarafından yapılan araştırmaya göre, katılımcıların neredeyse yarısı bir Pazar günü acil kontrasepsiyona ulaşmanın zor olacağını düşünüyor. Yaklaşık üçte ikisi ise bu ilaca erişimde genel olarak engeller olduğunu belirtti. Doktorlar, bu durumun hapın marketler, benzin istasyonları ve bakkallar gibi daha kolay ulaşılabilir noktalarda satılması gerektiğini gösterdiğini söylüyor.
Anketin ortaya koyduğu tablo: Erişim endişeleri yaygın
BPAS tarafından 3 bin 116 kişiyle gerçekleştirilen ankette, katılımcıların yüzde 47'si acil kontrasepsiyona Pazar günü erişimin zor olacağını ifade etti. Yüzde 63'ü ise genel olarak bu ilaca ulaşmanın sorunlu olduğunu belirtti. Ankete katılanların yüzde 15'i, acil kontrasepsiyona erişmek için 5 milden (8 kilometre) fazla yol gitmek zorunda kalacaklarını tahmin ediyor. Özellikle kırsal bölgelerde yaşayanlar için bu mesafe daha da artıyor. Ayrıca, eczanelerin sınırlı çalışma saatleri ve bazı bölgelerde hapın karşılanabilirliğinin düşük olması da erişimi zorlaştırıyor.
Uzmanlar, acil kontrasepsiyona zamanında erişimin istenmeyen gebeliklerin önlenmesinde kritik öneme sahip olduğunu vurguluyor. BPAS Tıbbi Direktörü Dr. Patricia Lohr, "Ertesi gün hapı ne kadar erken alınırsa o kadar etkilidir. Ancak birçok kadın için hafta sonları veya akşam saatlerinde eczane bulmak imkansız hale geliyor" dedi. Doktorlar, hapın reçetesiz satışının yaygınlaştırılması ve perakende noktalarında bulunmasının bu sorunu çözebileceğini belirtiyor.
Küresel boyut: Acil kontrasepsiyona erişim bir insan hakkı mı?
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), acil kontrasepsiyona erişimin temel bir üreme sağlığı hizmeti olduğunu ve istenmeyen gebelikleri, güvensiz kürtajları azalttığını vurguluyor. İngiltere'deki bu anket, gelişmiş ülkelerde bile üreme sağlığı hizmetlerine erişimde ciddi eşitsizlikler olduğunu gösteriyor. Birçok Avrupa ülkesinde ertesi gün hapı eczanelerin yanı sıra marketlerde de satılıyor. Örneğin Fransa'da 2022'de yapılan bir düzenlemeyle hap 18 yaş altı dahil herkese ücretsiz verilirken, Belçika'da da eczaneler dışında satışına izin veriliyor. ABD'de ise eyalet politikalarına bağlı olarak erişim farklılık gösteriyor.
Anket sonuçları, kadın sağlığı örgütlerinin yıllardır dile getirdiği bir sorunu bir kez daha gün yüzüne çıkarıyor. BPAS, İngiltere hükümetine çağrıda bulunarak acil kontrasepsiyonun eczanelerde, marketlerde, benzin istasyonlarında ve hatta otomatlarda satılmasına izin verilmesini istiyor. Ayrıca, hapın fiyatının düşürülmesi ve gençler için ücretsiz hale getirilmesi de talep ediliyor. Bu adımların, özellikle düşük gelirli kadınların ve gençlerin korunmasız cinsel ilişki sonrası doğru zamanda ilaca ulaşmasını sağlayacağı belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu haber Türkiye'yi doğrudan ilgilendirmese de, üreme sağlığı hizmetlerine erişim konusunda küresel bir eğilimin parçası. Türkiye'de ertesi gün hapı eczanelerden reçetesiz temin edilebiliyor, ancak hafta sonu veya gece saatlerinde erişim sorunlarına benzer şekilde rastlanabiliyor. Özellikle kırsal bölgelerde eczane sayısının azlığı ve nöbetçi eczane uygulamasındaki aksaklıklar, acil kontrasepsiyona ulaşmayı zorlaştırabiliyor. Sağlık otoritelerinin, BPAS'in önerilerini dikkate alarak, özellikle gençler ve düşük gelirli kesimler için erişimi artırıcı politikalar geliştirmesi, istenmeyen gebelik ve güvensiz kürtaj oranlarını azaltmaya katkı sağlayabilir. Ayrıca Türkiye'de de bu konuda yapılacak kapsamlı anketler, kamuoyunun ihtiyaçlarını belirlemede yol gösterici olacaktır.
