İngiltere Başbakanı, sosyal medya platformlarının çocuklar üzerindeki olumsuz etkilerine karşı tarihi bir adım atarak 16 yaş altındaki kullanıcılara yönelik kapsamlı bir yasak getirileceğini duyurdu. Başbakan, yaptığı açıklamada sosyal medya şirketlerini çocukları 'tehlikeli' ve 'bağımlılık yapacak şekilde tasarlanmış' içeriklere maruz bırakmakla suçladı. Yeni düzenleme, çevrimiçi platformlarda çocukların güvenliğini sağlamayı hedefleyen bir dizi önlemi içeriyor. Bu kapsamda, sosyal medya şirketlerinin 16 yaş altı kullanıcıları tespit etmek için yaş doğrulama sistemleri kurması gerekecek. Ayrıca, platformların çocuklara yönelik algoritmik öneri sistemlerini kapatması ve zararlı içerikleri kaldırmak için daha sıkı denetimler yapması zorunlu hale getirilecek. Hükümet, yasayı ihlal eden şirketlere küresel cirolarının yüzde 10'una kadar para cezası uygulanacağını belirtti.
Gelişmenin arka planı
İngiltere'de çocukların sosyal medya kullanımına ilişkin endişeler son yıllarda giderek artıyor. Yapılan araştırmalar, 12-15 yaş arasındaki çocukların yüzde 90'ından fazlasının bir sosyal medya hesabına sahip olduğunu ve günde ortalama 3 saatten fazla zaman geçirdiklerini gösteriyor. Uzmanlar, bu platformlardaki kontrolsüz içerik akışının çocuklarda anksiyete, depresyon ve uyku bozukluklarına yol açtığını vurguluyor. Özellikle TikTok, Instagram ve Snapchat gibi popüler uygulamaların, genç kullanıcıları ekran başında tutmak için tasarlanmış bağımlılık yapıcı özellikleri eleştiriliyor. 2023 yılında bir genç kızın sosyal medya kaynaklı siber zorbalık sonucu intihar etmesi, kamuoyunda büyük tepki uyandırmış ve hükümeti harekete geçmeye zorlamıştı. İngiltere Çocuk Komiseri'nin raporuna göre, 8-17 yaş arası çocukların yüzde 80'i sosyal medyada rahatsız edici içeriklerle karşılaştığını belirtiyor. Bu veriler, yasağın arkasındaki aciliyeti ortaya koyuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İngiltere'nin bu hamlesi, Avrupa Birliği'nin Dijital Hizmetler Yasası (DSA) ve çevrimiçi çocuk güvenliği düzenlemeleriyle uyumlu olarak değerlendiriliyor. AB, geçen yıl yürürlüğe giren DSA kapsamında büyük platformlara çocukları koruma yükümlülüğü getirmişti. Ancak İngiltere, 16 yaş altına tam yasak getiren ilk büyük Batılı ülke olarak dikkat çekiyor. Fransa ve Almanya da benzer yasakları tartışırken, ABD'de eyalet düzeyinde girişimler var. Teknoloji şirketleri ise düzenlemeye sert tepki gösteriyor. Meta, TikTok ve Google, yaş doğrulamanın teknik olarak zor olduğunu ve ifade özgürlüğünü kısıtlayabileceğini savunuyor. Uzmanlar, yasağın uygulanabilirliği konusunda şüpheci. Oxford Üniversitesi'nden Prof. Dr. Andrew Smith, 'Çocukların VPN kullanarak veya ebeveyn hesaplarıyla bu yasağı aşması mümkün. Asıl zorluk, platformların algoritmalarını çocuk dostu hale getirmek' diyor. Yine de İngiltere'nin cesur adımı, küresel çapta bir domino etkisi yaratabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'nin 16 yaş altına sosyal medya yasağı, Türkiye'deki benzer tartışmaları yeniden alevlendirebilir. Türkiye, 2020'de sosyal medya düzenlemeleriyle gündeme gelmiş ancak bu kapsamda bir yaş sınırlaması getirmemişti. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, 6-15 yaş arası çocukların yüzde 64'ü internet kullanıyor ve bunların büyük kısmı sosyal medyada vakit geçiriyor. Uzmanlar, Türkiye'nin de benzer bir düzenleme yapması gerektiğini savunurken, hükümetin bu konuda çalışmalar yürüttüğü biliniyor. Ancak Türkiye'nin ifade özgürlüğü ve sansür tartışmalarıyla dolu siyasi ortamı, böyle bir yasağın uygulanmasını zorlaştırabilir. Küresel anlamda, İngiltere'nin hamlesi, çocukları çevrimiçi tehlikelerden koruma konusunda standart belirleyici olabilir ve Türkiye'nin de bu standartlara uyum sağlaması beklenebilir.
