İngiltere'de milletvekilleri, ABD merkezli veri analitiği şirketi Palantir Technologies'in kamu sektöründeki artan varlığını 'kabul edilemez bir zayıflık' olarak değerlendirdi. Parlamento Hesaplar Komitesi tarafından yayımlanan raporda, şirketin sağlık, savunma ve istihbarat alanlarındaki sözleşmelerinin ulusal güvenlik açısından ciddi riskler oluşturduğu vurgulandı. Komite, özellikle Palantir'in veri yönetim platformu Foundry'nin kamu kurumlarında yaygınlaşmasının, Birleşik Krallık'ın veri egemenliğini tehdit ettiğini belirtti.
Gelişmenin Arka Planı
Palantir, 2003 yılında Peter Thiel ve Alex Karp tarafından kurulan, başlangıçta CIA ve Pentagon gibi istihbarat kurumlarına hizmet veren bir teknoloji şirketidir. Şirket, büyük veri analitiği ve yapay zeka çözümleriyle tanınıyor. İngiltere'de Palantir, Ulusal Sağlık Sistemi (NHS), İçişleri Bakanlığı ve Savunma Bakanlığı ile milyonlarca sterlinlik sözleşmeler imzaladı. En dikkat çekici anlaşma, NHS'nin COVID-19 pandemisi sırasında hasta verilerini yönetmek için kullandığı Palantir Foundry platformuydu.
Milletvekilleri, Palantir'in kamuya açık olmayan algoritmalarının şeffaflıktan yoksun olduğunu ve hesap verebilirlik sorunu yarattığını savunuyor. Ayrıca, şirketin ABD yasalarına tabi olması nedeniyle, İngiliz vatandaşlarına ait hassas verilerin Amerikan istihbaratı tarafından erişilebilir hale gelebileceği endişesi dile getiriliyor. Komite raporu, Palantir'e olan bağımlılığın 'teknolojik sömürgecilik' riski taşıdığını ifade ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, yalnızca İngiltere'yi değil, benzer endişelerin yaşandığı diğer Avrupa ülkelerini de ilgilendiriyor. Almanya, Fransa ve Hollanda gibi ülkeler, kamu sektöründe yabancı teknoloji şirketlerine bağımlılığı azaltma çabasında. Avrupa Birliği, 'dijital egemenlik' kavramı çerçevesinde, kritik altyapılarda yerli çözümleri teşvik ediyor. Palantir'in Avrupa'daki varlığı, özellikle veri koruma yasaları (GDPR) ile çelişkiler yaratıyor. Şirket, daha önce ABD'de göçmen takibi ve polis operasyonlarında kullanılmasıyla da tartışma yaratmıştı.
Küresel ölçekte, Palantir'in benzeri olan Çin merkezli şirketlerin (örneğin Huawei) Batı ülkelerinde yasaklanmasına rağmen, ABD şirketlerine daha hoşgörülü yaklaşılması eleştiriliyor. Uzmanlar, veri güvenliği konusunda çifte standart uygulandığını belirtiyor. İngiltere'deki bu rapor, diğer ülkelerin de Palantir benzeri anlaşmaları sorgulamasına yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, kamu sektöründe yabancı teknolojiye bağımlılık konusunda benzer riskler taşıyor. Özellikle sağlık, savunma ve güvenlik alanlarında kullanılan yabancı veri analitiği platformları, millî güvenlik açısından dikkatle ele alınmalı. Türkiye, yerli ve millî teknoloji hamlesi kapsamında yerli alternatifler geliştirse de, bu tür şirketlerin pazar penetrasyonu halen yüksek. İngiltere'deki bu tartışma, Türkiye'nin de veri egemenliği konusunda daha sıkı düzenlemeler yapması gerektiğini gösteriyor. Ayrıca, ABD'nin müttefikleri üzerinde teknolojik nüfuz kurma çabaları, Türkiye-ABD ilişkilerinde yeni bir gerilim unsuru olabilir.
