Birleşik Krallık hükümeti, sığınma başvurusunda bulunan yetişkinlerin devletten aldıkları desteği geri ödemesini öngören yeni bir düzenleme hazırlığında. İçişleri Bakanlığı tarafından hazırlanan yasa tasarısına göre, iltica desteği alan her yetişkin başvuru sahibi, gelecekte geri ödeme yapmakla yükümlü olacak. Geri ödeme tutarının kişi başı 10 bin sterline (yaklaşık 420 bin TL) kadar çıkabileceği belirtiliyor. Bu adım, ülkede sığınma sistemini ‘cazip olmaktan çıkarma’ hedefiyle atılan en sert tedbirlerden biri olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı
Yeni düzenleme, 2023’te kabul edilen Yasadışı Göç Yasası’na ek olarak getiriliyor. Tasarı, İçişleri Bakanı James Cleverly tarafından perşembe günü parlamentoya sunuldu. Bakanlık yetkilileri, bu adımın amacının ‘sığınma sisteminin mali yükünü azaltmak ve sistemi kötüye kullananları caydırmak’ olduğunu açıkladı. Halihazırda Birleşik Krallık’ta sığınma başvurusu yapan kişiler haftalık yaklaşık 40 sterlin barınma ve geçim desteği alabiliyor. 2022-23 mali yılında bu desteklerin toplam maliyetinin 4 milyar sterlini aştığı tahmin ediliyor.
Ancak eleştirmenler, bu politikanın mülteci koruma yükümlülüklerini ihlal ettiğini ve en savunmasız grupları hedef aldığını savunuyor. Göçmen hakları örgütleri, geri ödeme koşulunun sığınmacıları borç batağına sürükleyeceğini ve koruma arayan insanları caydırarak insani krizi derinleştireceğini belirtiyor. Oxford Üniversitesi Göç Araştırmaları Merkezi’nden Dr. Emma Stewart, “Birleşik Krallık, Mülteci Sözleşmesi’ne taraf bir ülke olarak sığınmacılara koruma sağlama yükümlülüğü altında. Bu yasa, sözleşmenin ruhuna aykırı” değerlendirmesinde bulundu.
Bölgesel veya küresel boyut
Birleşik Krallık’ın bu adımı, Avrupa genelinde yükselen göçmen karşıtı söylemlerin bir yansıması olarak görülüyor. İtalya ve Macaristan’ın ardından İngiltere de sığınma politikalarında sertleşmeye gidiyor. Özellikle Manş Denizi’ni geçerek küçük teknelerle ülkeye ulaşan düzensiz göçmen sayısındaki artış, hükümeti daha katı önlemler almaya itiyor. 2023 yılında bu yolla 45 binden fazla kişinin İngiltere’ye ulaştığı kaydedildi. Yeni yasa, yalnızca başvuru sürecinde değil, sığınma talebi reddedilen ve ülkede kalmaya devam eden kişiler için de geçerli olacak. Bu durum, yüz binlerce kişinin potansiyel olarak borçlandırılması anlamına geliyor.
Uluslararası Af Örgütü, düzenlemeyi ‘insanlık dışı’ olarak nitelendirirken, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin bu tür bir uygulamaya müdahale edebileceği belirtiliyor. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) ise henüz resmi bir açıklama yapmadı ancak yakın zamanda konuyla ilgili bir rapor yayımlaması bekleniyor. Öte yandan, İngiltere Merkez Bankası’nın göçün işgücü açığını kapatmadaki rolüne dikkat çeken iktisatçılar, geri ödeme politikasının uzun vadede ekonomik büyümeyi olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme doğrudan Türkiye’ye yönelik olmasa da, küresel mülteci rejimindeki sertleşme eğilimini yansıtması açısından önem taşıyor. Türkiye, dünyadaki en büyük sığınmacı nüfusuna ev sahipliği yapan ülke konumunda. Benzer geri ödeme veya maliyet kurtarma politikalarının Avrupa Birliği ülkelerinde de tartışılması, Türkiye’nin üzerindeki göç yükünü artırabilir. Ayrıca, İngiltere’nin bu adımı, göç konusunda uluslararası işbirliği mekanizmalarını zayıflatma potansiyeli taşıyor. Türkiye’nin, özellikle AB ile yürüttüğü geri kabul anlaşmaları ve mali yardım müzakerelerinde, bu tür politikaların emsal oluşturmasına karşı dikkatli olması gerekiyor.
