Illinois Valisi JB Pritzker (D), Pazartesi günü imzaladığı yasa ile ülkenin en büyük yapay zeka laboratuvarlarının güvenlik planlarını bağımsız üçüncü taraf denetimine tabi tutmasını zorunlu kılan ilk eyalet oldu. Yapay Zeka Güvenlik Önlemleri Yasası (S.B. 315) olarak adlandırılan düzenleme, özellikle büyük dil modelleri ve jeneratif yapay zeka sistemleri geliştiren şirketleri hedef alıyor. Yasa kapsamında, belirli bir hesaplama gücü eşiğini aşan yapay zeka modelleri, yayınlanmadan önce bağımsız denetçiler tarafından risk değerlendirmesine sokulacak. Denetim raporları eyaletin Tüketici ve İş Fırsatları Departmanına sunulacak ve kamuya açık hale getirilecek. Illinois, bu adımla yapay zeka düzenlemelerinde federal düzeydeki boşluğu doldurmayı hedefliyor.
Gelişmenin arka planı
Yasanın çıkış süreci, son iki yılda yapay zeka alanında yaşanan hızlı gelişmelerin ardından geldi. OpenAI'ın ChatGPT'si, Google'ın Gemini'si ve Meta'nın LLaMA'sı gibi modellerin yaygınlaşması, beraberinde önyargı, dezenformasyon ve mahremiyet endişelerini getirdi. Illinois'deki Demokrat milletvekilleri, özellikle işe alım, kredi değerlendirme ve sağlık hizmetlerinde kullanılan yapay zeka sistemlerinin ayrımcılığa yol açma potansiyeline dikkat çekti. Yasa, yıllık 10^25 FLOPS (kayan nokta işlemi) üzerinde hesaplama gücü gerektiren modelleri kapsıyor - bu eşik, şu anda yalnızca OpenAI, Google, Meta ve Anthropic gibi bir avuç şirketin ürettiği en gelişmiş modelleri içeriyor. Pritzker, imza töreninde "Yapay zeka çağının getirdiği fırsatlar kadar riskleri de yönetmeliyiz. Illinois, bu teknolojinin güvenli ve etik kullanımını sağlamak için öncülük yapıyor" dedi. Yasanın uygulanması, eyaletin bütçesinden 5 milyon dolar ayrılan bir denetim biriminin kurulmasını öngörüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Illinois'in bu hamlesi, ABD'de yapay zeka düzenlemesi konusunda devam eden tartışmaları yeniden alevlendirdi. Federal düzeyde henüz kapsamlı bir yapay zeka yasası bulunmazken, Kaliforniya, New York ve Massachusetts gibi eyaletler benzer düzenlemeler üzerinde çalışıyor. Avrupa Birliği ise Yapay Zeka Yasası (AI Act) ile küresel düzenlemede öncü rol oynuyor. AB yasası, yüksek riskli yapay zeka sistemlerini sınıflandırıp sıkı denetime tabi tutarken, Illinois modeli daha çok güvenlik testlerine odaklanıyor. Uzmanlar, eyalet bazlı düzenlemelerin şirketler için uyum maliyetlerini artırabileceğini ancak inovasyonu baltalamaması gerektiğini vurguluyor. Endüstri temsilcileri ise farklı eyaletlerde farklı kuralların iş yapmayı zorlaştırdığını belirterek federal bir çerçevenin önemine işaret ediyor. Illinois'in yasası, ayrıca Çin'in yapay zeka düzenlemeleriyle karşılaştırılıyor; Pekin, geçen yıl jeneratif yapay zeka için zorunlu güvenlik onayı getirmişti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, yapay zeka alanında ulusal stratejisini geliştirirken Illinois'deki bu düzenleme önemli bir referans noktası olabilir. Yapay Zeka Stratejisi 2021-2025 kapsamında etik ve güvenlik ilkelerini benimseyen Türkiye, henüz bağımsız denetim mekanizması oluşturmuş değil. ABD'de eyalet bazlı başlayan bu tür düzenlemeler, küresel teknoloji şirketlerinin uyum politikalarını etkileyerek Türkiye'de faaliyet gösteren firmaları da dolaylı olarak etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Avrupa Birliği ile ilişkileri bağlamında AB'nin AI Act'ine uyum sürecinde Illinois modeli, özellikle denetim altyapısı ve bağımsız değerlendirme standartları açısından dersler barındırıyor. Ankara'nın, bu gelişmeyi teknoloji diplomasisi ve düzenleyici çerçeve oluşturma çabalarında dikkate alması beklenebilir.
