İngiltere'nin başkenti Londra'da düzenlenen Londra İklim Haftası kapsamında, çok sayıda donör ve uluslararası kuruluş, gelişmekte olan ülkelere yönelik iklim finansmanı taahhütlerini duyurdu. Açıklanan milyarlarca dolarlık yatırım, küresel iklim krizinde en kırılgan ekonomiler olarak kabul edilen bu ülkelere yönelik artan bir ilgiyi işaret etse de, taahhütlerin gerçek ihtiyacın çok gerisinde kaldığı belirtiliyor. Uzmanlar, özellikle yoksul ülkelerin fosil yakıtlardan yenilenebilir enerjiye geçişini hızlandırmak için yılda en az 2 trilyon dolara ihtiyaç duyulduğunu vurgularken, mevcut taahhütler bu rakamın sadece küçük bir kısmını karşılıyor.
Taahhütlerin Detayları ve Arka Planı
Londra İklim Haftası'nda konuşan uluslararası kalkınma kuruluşları, gelişmekte olan ülkelerde iklim değişikliğine uyum ve emisyon azaltımı için toplam 4,5 milyar dolar yeni fon ayırdıklarını açıkladı. Bu fonların önemli bir kısmı, Afrika ülkelerinde güneş enerjisi projeleri ve Güney Asya'da sel koruma altyapısı gibi somut projelere yönlendirilecek. Ayrıca, İngiltere hükümeti de ayrı bir paketle 800 milyon sterlinlik yeşil iklim fonu taahhüdünde bulundu.
Ancak çevre örgütleri ve gelişmekte olan ülkelerin temsilcileri, bu rakamların iklim krizinin boyutları karşısında yetersiz kaldığını savunuyor. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'ne göre, iklim değişikliğinden en az sorumlu olan ancak etkilerini en şiddetli hisseden gelişmekte olan ülkelerin, 2030 yılına kadar yılda yaklaşık 6 trilyon dolar iklim finansmanına ihtiyacı var. Oysa şu ana kadar gelişmiş ülkelerin sağladığı toplam iklim finansmanı yıllık 100 milyar dolar seviyesinde.
Küresel Boyut ve Eleştiriler
Bu taahhütler, gelişmiş ülkelerin 2009 yılında Kopenhag'da verdiği ve 2020 yılına kadar gelişmekte olan ülkelere yılda 100 milyar dolar aktarma sözünü hatırlatıyor. Bu söz, ancak 2022 yılında geçici olarak yerine getirilebilmişti. Şimdi ise yeni taahhütlerin, gelişmekte olan ülkelerin artan ihtiyaçlarını karşılamaktan uzak olduğu eleştirileri yükseliyor. Afrika İklim Vakfı yetkilileri, “Açıklanan rakamlar sembolik kalmaktadır; gerçek dönüşüm için gerekli olan, borç yükü altındaki ülkelere hibe ağırlıklı, şeffaf ve hızlı erişilebilir fonlardır” dedi.
Öte yandan, Çin ve Hindistan gibi büyük gelişmekte olan ülkelerin kendi iklim yatırımlarını artırması, uluslararası finansmanın daha adil dağıtımı konusunda tartışmaları beraberinde getiriyor. Pek çok uzman, iklim finansmanının sadece miktarının değil, aynı zamanda yönetişim ve hesap verebilirlik mekanizmalarının da iyileştirilmesi gerektiğini vurguluyor. Aksi takdirde, kaynakların etkin kullanılamadığı veya yolsuzluğa kurban gittiği projelerle karşılaşılabileceği uyarısında bulunuluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Gelişmekte olan bir ülke olarak Türkiye, iklim finansmanına erişim konusunda hem sağlayıcı hem de alıcı konumundadır. Türkiye, 2023 yılında 1,5 milyar doları aşan iklim finansmanı ihtiyacı olan ülkeler arasında yer alıyor. Bu yeni taahhütler, Türkiye’nin yenilenebilir enerji yatırımlarına ek kaynak sağlama potansiyeli taşıyor. Ancak taahhütlerin yetersizliği, özellikle enerji dönüşümü ve iklim değişikliğine uyum projelerinde dış finansmana bağımlı olan Türkiye’nin, kendi iç kaynaklarını da daha etkin kullanması gerektiğini gösteriyor. Ayrıca, uluslararası iklim fonlarına başvuruda etkinlik kazanmak için Türkiye’nin proje hazırlama kapasitesini artırması ve yeşil finansman araçlarına yönelmesi önem arz ediyor.
