Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), ABD ile İran arasında tırmanan gerilimin, küresel petrol arzında beklenen toparlanmayı tehdit ettiği uyarısında bulundu. Ajansın son raporuna göre, jeopolitik risklerin artması, üretici ülkelerin plansız üretim kesintilerine yol açarak fiyat istikrarını bozabilir. Özellikle İran'ın petrol ihracatına yönelik olası yeni yaptırımlar ve Körfez'deki askeri hareketlilik, piyasalarda arz endişelerini yeniden alevlendirdi. Bu durum, enerji ithalatçısı ülkeler için akaryakıt maliyetlerinin artması anlamına gelirken, OPEC+'nın üretim politikalarını da etkileyebilir.
Gelişmenin arka planı
Washington ile Tahran arasında son haftalarda artan söylemler ve askeri tatbikatlar, uluslararası toplumda endişe yaratıyor. ABD yönetimi, İran'ın nükleer faaliyetlerini gerekçe göstererek yeni yaptırım dalgaları hazırlığında. IEA raporu, bu yaptırımların İran'ın günlük 1,5 milyon varil petrol ihracatını önemli ölçüde azaltabileceğini belirtiyor. Öte yandan, İran'ın Körfez'deki mayınlama ve tanker durdurma tehditleri, Hürmüz Boğazı'ndan geçen günlük 17 milyon varil petrolün güvenliğini sorgulatıyor. Bu dar geçit, dünya petrol ticaretinin yaklaşık üçte birine ev sahipliği yapıyor.
IEA verilerine göre, küresel petrol talebi 2024 yılında pandemi öncesi seviyelere dönmüş durumda; ancak arz tarafındaki belirsizlikler, OPEC+'nın kısıtlı üretim artışı kararlarıyla birleşince piyasaları gergin tutuyor. Ajans, mevcut koşullarda herhangi bir beklenmedik arz kesintisinin petrol fiyatlarını varil başına 100 doların üzerine çıkarabileceği uyarısında bulundu. Bu senaryo, özellikle gelişmekte olan ekonomiler için cari açık ve enflasyon baskısı anlamına geliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-İran gerilimi sadece enerji piyasalarını değil, aynı zamanda Orta Doğu'nun istikrarını da derinden etkiliyor. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar gibi bölge ülkeleri, dolaylı olarak gerilimden etkilenirken, İsrail'in İran hedeflerine yönelik olası bir saldırı ihtimali de masada. Çin, Rusya ve Avrupa Birliği ülkeleri, diplomatik çözüm çağrılarını sürdürse de, somut adımlar henüz atılmış değil. IEA raporu, İran'ın petrolünü Çin'e yönlendirdiği 'gri filo' ağına dikkat çekerek, yaptırımların delinmesinin arzı kısmen telafi edebileceğini ancak küresel fiyat baskısını azaltmayacağını vurguluyor.
Avrupa ülkeleri, Rusya-Ukrayna savaşı sonrası enerji kaynaklarını çeşitlendirmeye çalışırken, Orta Doğu'ya bağımlılık yeniden sorgulanıyor. IEA, uzun vadede yenilenebilir enerji yatırımlarının hızlandırılmasını öneriyor ancak kısa vadede jeopolitik risklerin yönetilmesinin öncelikli olduğunu belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, petrol ihtiyacının yaklaşık %90'ını ithal eden bir ülke olarak, bu gelişmelerden doğrudan etkilenecektir. IEA'nın uyarısı, Türkiye'nin enerji faturasının artabileceğini ve cari açık üzerinde baskı oluşturabileceğini gösteriyor. Ayrıca, Türkiye'nin İran ile olan sınırı ve bölgesel ticari ilişkileri, gerilimin tırmanması halinde doğrudan etkilenebilir. Rusya-Ukrayna savaşı sonrası enerji tedarikinde çeşitlilik arayan Türkiye, Orta Doğu'daki bu yeni krizle birlikte alternatif kaynak bulma stratejilerini yeniden değerlendirmek zorunda kalabilir. Krizin Doğu Akdeniz'deki enerji dengelerine de yansıması beklenirken, Türkiye'nin diplomatik girişimlerle gerilimi azaltma çabaları önem kazanmaktadır.
