Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICC) Bürosu, Başsavcı Kerim Khan’ın görevden alınması için gereken eşiği düşüren bir kural değişikliğine gitti. Middle East Eye’ın ulaştığı belgelere göre, mahkemenin yönetim organı, Khan’ın azli için gerekli oy sayısını salt çoğunluğa indirdi. Daha önce üye devletlerin üçte iki çoğunluğunun oyu gerekiyordu. Bu değişiklik, Khan’ın İsrail’in Gazze’deki askeri operasyonlarına ilişkin soruşturma başlatmasının ardından geldi. Khan, geçtiğimiz haftalarda İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve Hamas liderleri hakkında tutuklama emri çıkarılması için başvuruda bulunmuştu. ICC, 2002 yılında kurulduğundan bu yana hiçbir başsavcı görevden alınmadı.
Gelişmenin arka planı
ICC Bürosu, 12 Aralık’ta yaptığı toplantıda, başsavcının görevden alınmasına ilişkin usul kurallarını değiştirdi. Daha önce yürürlükte olan kurala göre, bir başsavcının azli için üye devletlerin en az üçte ikisinin (2/3) olumlu oyu gerekiyordu. Yeni düzenleme ile bu oran salt çoğunluğa (1/2+1) indirildi. Karar, oy birliğiyle alındı. Kararda, "Kuralların değiştirilmesi, mahkemenin etkin işleyişini sağlamak amacıyla yapılmıştır" ifadesi yer aldı. Ancak kaynaklar, değişikliğin Khan’ın Gazze soruşturması nedeniyle artan baskı ortamında yapıldığını belirtiyor. Khan, 20 Mayıs 2024’te Netanyahu ve Hamas liderleri hakkında tutuklama emri talebinde bulunmuş, bu durum İsrail ve ABD tarafından sert bir şekilde eleştirilmişti. ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, kararı "utanç verici" olarak nitelendirmişti.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu kural değişikliği, ICC’nin bağımsızlığına yönelik bir müdahale olarak yorumlanıyor. Uluslararası hukuk uzmanları, eşiğin düşürülmesinin, başsavcıyı siyasi baskılara karşı daha savunmasız hale getireceğini ifade ediyor. Özellikle İsrail ve müttefikleri, Khan’ın Gazze soruşturmasını siyasi bir hamle olarak değerlendiriyor. Öte yandan, Filistin yönetimi ve insan hakları örgütleri, ICC’nin soruşturmayı sürdürmesini destekliyor. Avrupa Birliği (AB) ise mahkemenin kararlarına saygı duyulması çağrısı yaparken, kural değişikliğine ilişkin henüz resmi bir açıklama yapmadı. Mahkemenin 123 üye devleti bulunuyor; ancak ABD, Çin, Rusya, İsrail ve Hindistan gibi büyük güçler ICC’ye taraf değil. Bu durum, mahkemenin yaptırım gücünü sınırlıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ICC’nin Gazze soruşturmasını Filistin halkının adalet arayışı açısından önemli görüyor. Ankara, İsrail’in Gazze’deki operasyonlarını savaş suçu olarak nitelendiriyor ve defalarca uluslararası hukukun işletilmesi çağrısında bulundu. Bu nedenle, Khan’ın görevden alınmasını kolaylaştıracak bir kural değişikliği, Türkiye’nin Filistin davasına verdiği destekle çelişiyor. Ayrıca, Türkiye’nin ICC ile ilişkileri zaten mesafeli; Türkiye mahkemeye taraf değil ancak bazı durumlarda işbirliği yapıyor. Bu gelişme, uluslararası hukukun siyasallaşmasına bir örnek teşkil ederken, küresel güç dengelerinde adalet arayışının ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha gösteriyor.
