Deniz ablukaları, özellikle yoğun uluslararası trafiğin ve yük akışının geçtiği dar su yollarında, son yıllarda sıkça başvurulan bir taktik haline geldi. İranlılar, uzun süredir şüphelenilen bir olasılığı ilk fark edenler oldu: Hürmüz Boğazı'nın, küresel petrol arzının yaklaşık %20'sinin geçtiği bu kritik noktanın, haftalar hatta aylar boyunca kapatılabileceği. Bu stratejik gerçeklik, Yemen'deki İran destekli Husilerin Kızıldeniz'de gerçekleştirdiği abluka girişimleriyle birleşince, bölgesel çatışmanın boyutları genişliyor. Eski ABD Başkanı Donald Trump'ın politikaları da bu gerilimi tırmandıran unsurlar arasında yer alıyor.
Husiler ve Kızıldeniz'deki Abluka Stratejisi
Husiler, 2014'ten bu yana Yemen'deki iç savaşta Suudi Arabistan liderliğindeki koalisyona karşı savaşırken, deniz ticaretine yönelik saldırılarıyla dikkat çekiyor. Bab el-Mendeb Boğazı'nın kontrolü, Kızıldeniz'den Süveyş Kanalı'na uzanan ticaret rotası için kritik öneme sahip. Husiler, İran'dan aldıkları teknoloji ve istihbarat desteğiyle gemilere karşı insansız hava araçları (İHA), gemisavar füzeler ve deniz mayınları kullanıyor. 2023'te artan saldırılar, büyük nakliye şirketlerini rotalarını değiştirmeye zorladı ve bu da küresel tedarik zincirlerinde aksamalara yol açtı. Bu durum, İran'ın bölgedeki nüfuzunu artırma ve Suudi Arabistan ile ABD'ye baskı yapma stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Husilerin abluka taktiği, aynı zamanda İran'ın Hürmüz Boğazı'na yönelik olası bir hamlesinin prova niteliğini taşıyor. İran Devrim Muhafızları, Hürmüz Boğazı'nı kapatma kapasitesine sahip olduklarını sık sık dile getiriyor. Bu tehdit, küresel petrol fiyatlarını doğrudan etkiliyor ve enerji güvenliği açısından büyük bir risk oluşturuyor. ABD ve müttefikleri, bu tehditlere karşı Deniz Kuvvetleri varlığını artırarak yanıt verse de, maliyet ve askeri riskler yüksek.
Trump Dönemi ve Artan Gerilim
Donald Trump'ın başkanlık dönemi (2017-2021), Ortadoğu'da gerilimi tırmandıran politikalarıyla öne çıktı. Trump, İran nükleer anlaşmasından çekilerek ve İran'a yönelik 'maksimum baskı' politikası uygulayarak Tahran'ı köşeye sıkıştırmaya çalıştı. Bu, İran'ın vekil güçler aracılığıyla misilleme yapmasına yol açtı. 2019'da Suudi Arabistan'ın Abkayk ve Hureys petrol tesislerine yapılan saldırılar, İran'a bağlanmıştı. Ayrıca, ABD'nin 2020'de İranlı General Kasım Süleymani'yi öldürmesi, bölgesel bir krize neden oldu ve İran'ın nükleer faaliyetlerini hızlandırmasına gerekçe sağladı.
Trump'ın İsrail ile ilişkileri güçlendirmesi ve BAE, Bahreyn gibi ülkelerle normalleşme anlaşmaları (İbrahim Anlaşmaları), İran'ı çevreleme stratejisinin bir parçasıydı. Ancak bu, İran'ın Yemen, Suriye ve Irak'taki vekil güçlerine desteğini artırmasını engelleyemedi. Husilerin Suudi Arabistan'a yönelik balistik füze ve İHA saldırıları, bu dönemde sıklaştı. Trump yönetimi, Suudi Arabistan'a askeri destek sağlarken, Husileri terör örgütü listesine alarak siyasi baskıyı artırdı. Ancak bu adım, insani krizin derinleşmesine yol açtı ve Biden yönetimi tarafından kısmen geri alındı.
Sonuç olarak, Husilerin deniz ablukaları, İran'ın bölgesel stratejisinin bir aracı haline gelirken, Trump dönemi politikaları bu çatışmayı daha da karmaşık hale getirdi. Kızıldeniz'deki ticaret yollarının güvenliği, yalnızca bölgesel değil, küresel ekonomik istikrar açısından da kritik önem taşıyor. Bu ablukaların devam etmesi, enerji fiyatlarında dalgalanmalara ve tedarik zinciri kesintilerine neden olarak dünya ekonomisini tehdit ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük kısmını ithal eden bir ülke olarak Kızıldeniz ve Hürmüz Boğazı'ndaki ablukalardan doğrudan etkileniyor. Petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki artış, Türkiye'nin enerji maliyetlerini yükselterek cari açığı büyütebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Körfez ülkeleri ve İsrail ile ticari ilişkileri, bu ticaret yollarının güvenliğine bağlıdır. Husilerin saldırıları, Türk gemilerini de hedef alabilir veya Türk şirketlerinin navlun maliyetlerini artırabilir. Diplomatik açıdan, Türkiye'nin bölgede arabuluculuk rolü üstlenmesi mümkün olsa da, İran ile ilişkileri ve Suudi Arabistan ile rekabeti bu rolü sınırlayabilir. Türkiye, NATO üyesi olarak deniz güvenliği operasyonlarına katkıda bulunabilir ancak bu, bölgesel dengeleri gözetmeyi gerektirir. Kısacası, bu gelişme Türkiye'nin enerji güvenliği ve dış ticaretini doğrudan tehdit eden bir boyut taşıyor.
