ABD merkezli gübre devi Mosaic Co., fosfat üretimindeki geri çekilmelerin, İran'daki savaşın neden olduğu artan girdi maliyetlerinin etkisini hafifletmek için yetersiz kaldığını açıkladı. Bu durum, Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşen ticaretin sekteye uğraması nedeniyle küresel gübre piyasasında tedarik zincirlerinin kırılganlığını bir kez daha gözler önüne serdi.
Üretim kesintileri ve maliyet baskıları
Mosaic, şirketin fosfat üretimini geçici olarak azaltma kararının, işletme maliyetlerindeki yükselişi dengelemekte yetersiz kaldığını bildirdi. Şirket, özellikle gübre üretiminde kritik öneme sahip olan kükürt ve amonyak gibi hammaddelerin fiyatlarındaki artışa dikkat çekti. Bu girdilerin büyük bir kısmı, Ortadoğu'daki rafinerilerden ve gaz tesislerinden temin ediliyor. İran'daki savaşın ardından Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik endişeleri, bu tedarik yollarına olan bağımlılığı daha da riskli hale getirdi.
Mosaic'in üretim kesintileri, küresel fosfat arzında daralmaya yol açtı. Şirket, yılın ikinci çeyreğinde üretimini yaklaşık yüzde 15 azalttığını ve bunun sonucunda fosfat fiyatlarının ton başına 50-70 dolar arasında arttığını açıkladı. Ancak bu fiyat artışları, hammadde maliyetlerindeki yükselişi telafi etmekte yetersiz kaldı. Savaştan önce ton başına 100-120 dolar olan kükürt fiyatları, şu an 300 doların üzerinde seyrediyor. Amonyak fiyatları da benzer şekilde arttı.
Bu durum, sadece Mosaic'i değil, tüm gübre sektörünü etkiliyor. Küresel ölçekte birçok üretici, maliyetleri düşürmek için üretimlerini kısmak zorunda kalırken, bu da gıda güvenliği endişelerini artırıyor. İran savaşının sürmesi halinde, gübre fiyatlarının daha da yükseleceği ve bunun gıda fiyatlarına yansıyacağı tahmin ediliyor.
Hürmüz Boğazı ve küresel tedarik zinciri
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ve gaz ticaretinin üçte birinin geçtiği kritik bir su yolu. Gübre üretiminde kullanılan kükürt ve amonyak gibi maddelerin büyük bölümü bu boğazın çevresindeki ülkelerden sağlanıyor. Savaş nedeniyle boğazdaki güvenlik riskleri arttı, bazı sigorta şirketleri bölgeye yönelik poliçelerde primleri yükseltti, bazı nakliye şirketleri ise rotalarını değiştirdi.
Bu durum, tedarik maliyetlerini artırırken, gübre sektörünün kırılganlığını da ortaya koyuyor. Uzmanlar, bu tür krizlerin özellikle gelişmekte olan ülkelerde gıda üretimini olumsuz etkilediğine dikkat çekiyor. Öte yandan, bazı ülkeler alternatif tedarik kaynakları arıyor; örneğin, Kanada ve Rusya gibi ülkeler daha fazla gübre üretimi yaparak piyasaya girmeye çalışıyor. Ancak bu alternatiflerin devreye girmesi zaman alacak.
Küresel gübre piyasası, şu anda hem arz hem de maliyet cephesinde ciddi bir baskı altında. Mosaic'in durumu, bu baskının ilk işaretlerinden biri olarak değerlendiriliyor. Şirketin yetkilileri, savaşın sona ermesi durumunda üretimi normal seviyelere çekmeyi planladıklarını, ancak belirsizlik sürdüğü sürece temkinli olacaklarını ifade ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin gübre ithalatı açısından kritik önem taşıyor. Türkiye, fosfatlı gübrelerde büyük ölçüde ithalata bağımlı bir ülke ve Hürmüz Boğazı'ndan sağlanan hammaddeler, bu ithalatın önemli bir bölümünü oluşturuyor. Artan gübre fiyatları, Türkiye'de tarımsal üretim maliyetlerini yükseltecek ve gıda enflasyonunu tetikleyebilir. Bu durum, Türkiye'nin tarımsal ihracat rekabet gücünü de olumsuz etkileyebilir. Türkiye'nin, bu krize karşı alternatif tedarikçilerle anlaşmalar yapması ve yerli gübre üretimini artıracak yatırımları hızlandırması gerekiyor. Ayrıca, bölgesel istikrarın sağlanması için diplomatik çözüm arayışları da bu krizin etkilerini hafifletebilir.
