Hürmüz Boğazı ve dünya genelindeki bir avuç deniz geçişi, 16. yüzyıldan bu yana küresel ticaretin bel kemiğini oluşturuyor. Petrolün kalbi olan Hürmüz, doğu-batı ticaretinin ana arteri Malakka ve diğer stratejik boğazlar, devletlerarası rekabeti tarihin her döneminde yeniden alevlendirdi. Uzmanlar, bu dar geçitlerin öneminin artarak devam edeceğini, özellikle enerji ve tedarik zinciri güvenliği açısından kırılganlık yaratmaya devam edeceğini vurguluyor.
Tarihsel Arka Plan: Kolonyal Rekabetten Günümüze
16. yüzyılda Portekizlilerin Hint Okyanusu'na açılmasıyla başlayan boğaz hâkimiyeti mücadelesi, İngiliz ve Hollanda sömürge imparatorluklarıyla devam etti. İngiltere'nin Asya'daki en büyük deniz üssü Singapur, Malakka Boğazı'nı kontrol edebilmek için inşa edilmişti. Bugün Singapur, dünyanın en işlek limanlarına ev sahipliği yapıyor ve boğazdan geçen ticaret hacmi yılda 5 trilyon doları aşıyor. Benzer şekilde, Süveyş Kanalı, Cebelitarık Boğazı ve Bab el-Mendeb, imparatorlukların yükseliş ve çöküşünde belirleyici roller oynadı.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Enerji ve Jeopolitik Kırılganlık
Günümüzde Hürmüz Boğazı, küresel petrol arzının yaklaşık üçte birine ev sahipliği yapıyor. İran'ın bu boğazı kapatma tehditleri, 1980'lerdeki Tanker Savaşı'ndan bu yana periyodik olarak gündeme geliyor. Malakka Boğazı ise Çin, Japonya ve Güney Kore'nin enerji ihtiyacının büyük kısmını taşıyor. Çin'in bu geçişe bağımlılığı, Pekin'in Hint Okyanusu'nda askeri varlık kurmasına ve Pakistan, Sri Lanka gibi ülkelerde liman inşa etmesine yol açtı. Bu durum, Hindistan ve ABD ile yeni bir deniz gücü rekabetini tetikliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, coğrafi konumu itibarıyla üç kıtanın kesişiminde olmasına rağmen, Hürmüz ve Malakka gibi boğazlara doğrudan kıyısı yoktur. Ancak Türkiye'nin enerji ithalatının büyük kısmı, özellikle Rusya, İran ve Azerbaycan'dan, bu boğazlara bağımlı değildir. Buna karşın, küresel tedarik zincirindeki herhangi bir aksama, Türkiye'nin dış ticaretini ve navlun maliyetlerini etkileyebilir. Ayrıca, Çin'in "Kuşak ve Yol" girişimi kapsamında Orta Koridor'un canlanması, Türkiye'yi doğu-batı ticaretinde alternatif bir geçiş noktası haline getiriyor. Bu nedenle, boğazlardaki istikrar Türkiye'nin lojistik ve ekonomik çıkarları açısından dolaylı ama önemli bir faktör olmaya devam ediyor.
