Dünyanın en büyük lojistik şirketlerinden Kuehne+Nagel’in Üst Yöneticisi (CEO) Stefan Paul, Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşen deniz ticaretinin, maliyet ve tıkanıklık sorunları nedeniyle kara yoluyla ikame edilemeyeceğini söyledi. Paul, Basra Körfezi’nden geçen petrol ve doğalgaz sevkiyatının TIR’lara yönlendirilmesinin pratik ve ekonomik olmadığını vurguladı. İsviçre merkezli şirketin CEO’su, küresel tedarik zincirindeki darboğazların devam ettiği bir dönemde, deniz taşımacılığının esnekliğinin ve düşük maliyetinin kara yolu ile karşılanamayacağını ifade etti. Hürmüz Boğazı, dünya petrolünün yaklaşık beşte birine ev sahipliği yaparken, İran ve Umman arasındaki bu stratejik su yolu, küresel enerji ve ticaret için hayati önem taşıyor.
Gelişmenin arka planı
Hürmüz Boğazı’ndaki jeopolitik gerilimler, özellikle İran’ın 2019 yılında bazı tankerlere el koyması ve bölgedeki askeri hareketlilik, alternatif taşıma yolları arayışını gündeme getirmişti. Bazı analistler, Umman ve Birleşik Arap Emirlikleri üzerinden kara yoluyla petrol sevkiyatının bir seçenek olabileceğini öne sürmüştü. Ancak Stefan Paul, bu fikrin gerçekçi olmadığını belirterek, “Deniz taşımacılığı, ton-mil başına en düşük maliyetli ulaşım yöntemidir. Bir tankerin taşıdığı yükü karadan taşımak için binlerce kamyon gerekir ki bu hem lojistik olarak imkânsız hem de çevresel açıdan felaket olur” dedi.
Kuehne+Nagel, dünya genelinde deniz yoluyla konteyner taşımacılığının öncülerinden biri olarak, lojistik sektöründeki gelişmeleri yakından takip ediyor. CEO Paul, salgın sonrası dönemde yaşanan arz-talep dengesizlikleri ve konteyner krizi gibi sorunların deniz taşımacılığının önemini artırdığını, ancak Hürmüz’de yaşanacak bir kesintinin tüm dünyayı etkileyeceğini vurguladı.
Bölgesel ve küresel boyut
Hürmüz Boğazı, Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar gibi büyük petrol ve gaz üreticilerinin ihracat rotası. Her gün yaklaşık 20 milyon varil petrol bu boğazdan geçiyor. Olası bir kapatma, küresel ham petrol fiyatlarını anında yükseltir ve Asya’dan Avrupa’ya kadar tüm ekonomileri vurur. Kara yolu alternatifi ise sadece maliyet değil, altyapı ve güvenlik riskleri nedeniyle de uygulanabilir değil. Umman ve BAE üzerinden geçecek bir kara yolu hattı, hem dağlık araziler hem de siyasi istikrarsızlık bölgelerinden geçiyor. Ayrıca, kamyonların taşıma kapasitesi tankerlere kıyasla son derece düşük.
Stefan Paul’un açıklamaları, küresel tedarik zincirlerinin kırılganlığını yeniden gündeme getirdi. Lojistik uzmanları, deniz yollarının stratejik önemini koruduğunu ve kısa vadede hiçbir alternatifin bu yolların yerini alamayacağını belirtiyor. Özellikle Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı’nın ardından Hürmüz’ün de risk altında olması, uluslararası ticaretin güvenliği için yeni arayışları tetikleyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal eden bir ülke olarak Hürmüz Boğazı’ndaki istikrara doğrudan bağımlıdır. Boğazın kapanması halinde petrol fiyatlarındaki artış Türkiye’nin cari açığını büyütecek ve enflasyonu körükleyecektir. Ayrıca, Türkiye’nin Orta Doğu ticaretindeki stratejik konumu, lojistik alternatiflerin geliştirilmesini zorunlu kılıyor. Ancak Kuehne+Nagel’in de vurguladığı gibi, kara yoluyla taşımacılık bu açığı kapatamaz. Bu nedenle Türkiye, Çin-Orta Asya koridoru gibi alternatif ticaret yollarını güçlendirmeli ve enerji arzını çeşitlendirmeye devam etmelidir. Hürmüz’deki tansiyon, Türkiye’nin nükleer enerji ve yenilenebilir kaynaklara yatırım yapmasının önemini bir kez daha ortaya koyuyor.
