Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiği, son haftalarda belirgin bir artış gösterdi ancak henüz normal seviyelere dönmüş değil. 24 Haziran tarihinde kaydedilen 70 geçiş, bölgedeki gerginliklerin azalmasına rağmen ticari gemilerin hâlâ temkinli olduğunu ortaya koyuyor. Stratejik önemi nedeniyle küresel enerji arzının can damarı olarak görülen boğaz, İran ve Umman arasında yer alıyor ve dünya petrolünün yaklaşık beşte birine ev sahipliği yapıyor.
Gelişmenin arka planı
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ni Umman Denizi'ne bağlayan dar bir su yoludur. Son yıllarda İran'ın gemilere el koyması ve askeri tatbikatlar nedeniyle trafikte dalgalanmalar yaşanıyor. 24 Haziran'daki 70 geçiş, bir önceki ayın ortalaması olan 55 geçişin üzerinde olsa da, 2023'ün aynı döneminde kaydedilen günlük 90-100 geçişin oldukça altında. Denizcilik veri analizi şirketlerine göre, gemi sahipleri hâlâ yüksek sigorta primleri ve gecikme riskleri nedeniyle alternatif rotaları tercih ediyor. Bölgedeki ABD liderliğindeki deniz gücü varlığı ve İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin belirsizliği, ticari gemilerin karar alma süreçlerini etkiliyor.
Uzmanlar, trafikteki artışın mevsimsel talepten kaynaklanabileceğini belirtiyor. Yaz aylarında enerji tüketiminin artmasıyla birlikte petrol tankerleri daha fazla sefer yapıyor. Ancak jeopolitik riskler devam ettiği sürece trafiğin normale dönmesinin zaman alacağı tahmin ediliyor. Ayrıca, bazı nakliye şirketleri gemilerine özel güvenlik ekipleri yerleştirerek riski azaltmaya çalışıyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Hürmüz Boğazı'ndaki trafik, küresel petrol fiyatları üzerinde doğrudan etkili. Geçişlerdeki düşüş, arz kısıtlaması endişeleriyle petrol fiyatlarını yukarı çekebiliyor. 24 Haziran verisi, piyasalarda kısa vadeli bir rahatlama yaratsa da, yatırımcılar bölgede kalıcı bir istikrar arayışında. Çin, Hindistan ve Japonya gibi büyük petrol ithalatçıları, alternatif enerji kaynakları ve stratejik petrol stoklarıyla olası bir kesintinin etkilerini hafifletmeye çalışıyor. Öte yandan, İran'ın uluslararası yaptırımlar altında olması, boğazın güvenliğini bir pazarlık kozu olarak kullanmasına neden olabiliyor. Bölgedeki Suudi Arabistan ve BAE gibi ülkeler, kendi limanları üzerinden alternatif ulaşım yolları geliştirmeye çalışsa da, Hürmüz'ün stratejik önemi tartışmasız.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük kısmını ithal ettiği için Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmeler yakından takip ediliyor. Türkiye'nin İran'dan doğalgaz ve petrol ithalatı boğazın güvenliğine bağlı değil ancak küresel fiyat dalgalanmaları Türkiye'nin enerji maliyetlerini doğrudan etkiliyor. Ayrıca Türkiye, Azerbaycan ve Orta Asya'dan gelen enerji kaynakları için alternatif güzergahlar geliştirerek (TANAP, Bakü-Tiflis-Ceyhan) boğaza olan bağımlılığını azaltmaya çalışıyor. Bu nedenle, Hürmüz'deki herhangi bir gerginlik, Türkiye'nin enerji arz güvenliği politikasını ve bölgesel enerji merkezi olma hedefini test ediyor.
