ABD ve İran arasında Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmak için önerilen bir anlaşma, küresel deniz taşımacılığı ve petrol piyasaları için umutları artırıyor. Ancak deniz mayınları, yüksek sigorta maliyetleri ve jeopolitik riskler, aksaklıkların aylarca devam edebileceği anlamına geliyor. Hürmüz Boğazı, dünya petrolünün yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu. İran'ın son gerginliklerde boğazı kapatma tehditleri, küresel enerji güvenliğini ciddi şekilde tehdit etmişti.
Gelişmenin arka planı
ABD ve İran arasındaki dolaylı müzakereler, boğazın güvenliğini sağlamak için bir anlaşmaya varıldığına dair spekülasyonları beraberinde getirdi. Ancak geçmişte benzer anlaşmaların uygulanmasında yaşanan zorluklar, sahadaki gerçekliğin daha karmaşık olduğunu gösteriyor. İran Devrim Muhafızları, boğazda sık sık tatbikatlar yapıyor ve deniz mayınları döşeme kapasitesine sahip. Ayrıca, sigorta şirketleri bölgedeki gemiler için primleri fırlattı; bir petrol tankerini sigortalatmak maliyetin yüzde 1'inden yüzde 5'ine çıktı. Bu da taşımacılık maliyetlerini önemli ölçüde artırdı.
Öte yandan, uluslararası deniz güçlerinin varlığına rağmen, İran'ın asimetrik savaş taktikleri nedeniyle boğazın tam güvenliğini sağlamak zor görünüyor. Geçmişteki mayın temizleme operasyonları haftalar sürmüştü ve bu kez daha geniş bir alanın temizlenmesi gerekebilir. Ayrıca, Yemen'deki Husilerin Kızıldeniz'de ticari gemilere saldırıları gibi bölgesel çatışmalar da riskleri artırıyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Hürmüz Boğazı'ndaki istikrarsızlık, küresel petrol fiyatlarını doğrudan etkiliyor. Brent petrol varil fiyatı, son haftalarda yüzde 10'dan fazla arttı. Boğazın yeniden açılması fiyatları bir miktar düşürebilir, ancak Asya'ya giden petrolün yüzde 80'inin buradan geçtiği düşünülürse, herhangi bir aksaklık dünya ekonomisini resesyona sürükleyebilir. Ayrıca, Avrupa Birliği'nin Rusya'ya yönelik yaptırımları nedeniyle enerji arzını çeşitlendirme çabaları, Orta Doğu'ya bağımlılığı artırdı. Bu nedenle, boğazın güvenliği sadece bölgesel değil, küresel bir sorun haline geldi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük kısmını Orta Doğu ve Rusya'dan karşılıyor. Hürmüz Boğazı'nın kapanması, dolaylı olarak Türkiye'nin enerji maliyetlerini artırabilir. Ancak Türkiye'nin bu rotaya doğrudan bağımlılığı sınırlı; daha çok Irak ve Doğu Akdeniz'den alternatif kaynaklara yöneliyor. Yine de küresel petrol fiyatlarındaki artış, Türkiye'nin cari açığını ve enflasyonunu olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Montrö Sözleşmesi kapsamında Boğazlar üzerindeki kontrolü, benzer jeopolitik risklere karşı elini güçlendiriyor. Ancak doğrudan bir etki olmasa da, bölgesel istikrarsızlık Türkiye'nin enerji güvenliği hesaplarını zora sokabilir.
