İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) Deniz Kuvvetleri, Hürmüz Boğazı'nı tüm deniz araçlarına kapattığını ve bölgeye yaklaşan gemilerin güvenliğinin tehlikede olduğunu duyurdu. IRGC tarafından yapılan açıklamada, İsrail ve ABD'nin boğaz sularındaki ihlallerinin bu karara gerekçe olduğu belirtildi. “Gemiler boğaza yaklaşmamalı; aksi takdirde güvenlikleri risk altına girecektir” ifadelerine yer verilen açıklama, Basra Körfezi ve küresel enerji ticareti için hayati öneme sahip bu su yolunda yeni bir krizin habercisi oldu.
Gelişmenin arka planı
Dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı, İran ile Umman arasında yer alan stratejik bir geçittir. İran, yıllardır bu boğazı jeopolitik bir koz olarak kullanmış, özellikle uluslararası yaptırımların arttığı dönemlerde tehditler savurmuştur. Ancak son duyuru, resmi bir kapatma emri niteliği taşıması ve doğrudan İsrail ile ABD'yi hedef alması açısından daha öncekilerden ayrışmaktadır.
IRGC'nin açıklaması, İsrail’in Gazze’deki operasyonları ve ABD'nin bölgedeki askeri varlığını artırmasına bir yanıt olarak yorumlanıyor. Son haftalarda İran destekli grupların Yemen'deki Husiler öncülüğünde Kızıldeniz'de İsrail bağlantılı gemilere saldırıları da tırmanmış, uluslararası deniz ticareti ciddi şekilde aksamıştı. IRGC, Hürmüz Boğazı'ndaki bu kapatma kararının da benzer bir misilleme olduğunu ima etti.
Bölgesel ve küresel boyut
Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, sadece İran ve komşuları için değil, küresel enerji piyasaları için de yıkıcı sonuçlar doğurabilir. Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar gibi büyük petrol ihracatçıları bu boğazı kullanmaktadır. Boğazın geçişe kapatılması halinde petrol fiyatlarının varil başına 150 doların üzerine çıkabileceği tahmin ediliyor.
ABD Donanması, her ne kadar boğazın uluslararası sulak statüsünü korumak için güç unsuru bulundursa da, İran'ın başta mayın döşeme ve hücumbot saldırıları olmak üzere asimetrik savaş taktikleriyle etkili bir abluka uygulayabileceği belirtiliyor. Ayrıca İran, Umman Körfezi'nde de benzer kısıtlamalar sinyali vererek alternatif güzergâhları da tıkama niyetinde olduğunu göstermiştir.
Bu gelişme, uluslararası toplumun İran’a karşı yeni bir cephe açmasına neden olabilir. ABD ve müttefikleri, şimdilik diplomatik kanallarla İran'ı geri adım atmaya zorlamaya çalışırken, İsrail ise doğrudan askeri müdahale seçeneğini masada tutuyor. İran’ın bu hamlesi, aynı zamanda Çin'in enerji güvenliğini de sorgulatıyor; zira Çin, ham petrol ithalatının önemli bir kısmını bu boğaz üzerinden sağlıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasından doğrudan etkilenmese de, küresel petrol fiyatlarındaki olası sıçrama enerji maliyetlerini artıracaktır. Ayrıca, bölgesel istikrarsızlık Türkiye’nin Katar ve Suudi Arabistan ile geliştirdiği ticari ilişkileri sekteye uğratabilir. İran’ın bu hamlesi, Türkiye’nin alternatif enerji koridorları arayışını (örneğin Doğu Akdeniz veya TürkAkım) daha da önemli hale getiriyor. Ankara, hem NATO müttefiki ABD ile hem de komşusu İran ile dengeli bir politika izlemek zorunda kalacaktır.
