Hürmüz Boğazı, İran'ın Kasım 2024'te uyguladığı fiili ablukanın ardından yeniden uluslararası deniz trafiğine açılmış gibi görünse de, gemilerin geçişi hâlâ ciddi riskler taşıyor. Trump yönetimi, bu stratejik su yolunda seyrüseferi yeniden tesis etmek için Rusya'nın Ukrayna savaşında geliştirdiği 'gölge filo' yöntemlerini uyarlıyor. Ancak bu yaklaşım, hem bölgesel gerilimi tırmandırma potansiyeli taşıyor hem de küresel enerji nakliyesinde yeni bir belirsizlik dönemi başlatıyor.
Hürmüz’de Yeni Dönem: Gölge Filo Taktikleri
İran, geçtiğimiz yılın sonlarında Hürmüz Boğazı’nda ticari gemilere yönelik denetimleri artırmış ve bazı tankerlerin geçişine izin vermemişti. Bu durum, küresel petrol arzının yaklaşık %20'sinin geçtiği bu dar su yolunda ciddi bir darboğaz yarattı. Trump yönetimi, İran'ın bu hamlesine karşılık olarak doğrudan askeri müdahale yerine, Rusya'nın Ukrayna savaşında yaptırımlardan kaçmak için kullandığı 'gölge filo' taktiklerini benimsedi. Bu taktikler arasında gemilerin bayrak değiştirmesi, sahte belgelerle seyir yapması ve sigortasız olarak çalışması yer alıyor.
ABD'nin bu yöntemi, kısa vadede petrol akışını sürdürse de, uzun vadede deniz güvenliği ve sigorta sistemleri açısından ciddi riskler doğuruyor. Gölge filo gemileri genellikle bakımsız ve sigortasız olduğu için, olası bir kaza çevre felaketine yol açabilir. Ayrıca bu gemilerin takibi zor olduğundan, kaçakçılık ve yasa dışı faaliyetler için de uygun bir ortam yaratıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hürmüz Boğazı'ndaki bu yeni düzen, sadece enerji piyasalarını değil, aynı zamanda bölgesel güç dengelerini de etkiliyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, alternatif rota arayışlarını hızlandırırken, İran ise boğaz üzerindeki kontrolünü artırmak için yeni deniz tatbikatları düzenliyor. Rusya, gölge filo taktiklerinin yaygınlaşmasından memnuniyet duyarken, Çin ve Hindistan gibi büyük petrol ithalatçıları ise arz güvenliği konusunda endişelerini dile getiriyor. ABD’nin bu stratejisi, korsanlık ve deniz güvenliği risklerini de beraberinde getiriyor; zira gölge filo gemileri, uluslararası deniz hukukunun korumasından tam olarak yararlanamıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük kısmını ithal eden bir ülke olarak Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmelerden doğrudan etkileniyor. Boğazın güvenliğinin azalması, petrol fiyatlarında oynaklığa ve Türkiye'nin enerji maliyetlerinin artmasına yol açabilir. Ayrıca Türkiye, Karadeniz'de Rusya'nın gölge filosuyla ilgili deneyime sahip; bu taktiklerin Hürmüz'de de uygulanması, Türkiye'nin deniz ticaret rotalarını ve güvenlik politikalarını yeniden değerlendirmesini gerektirebilir. Özellikle Doğu Akdeniz'deki enerji keşifleri ve Türk Boğazları'nın statüsü göz önüne alındığında, bu gelişme Türkiye için hem ekonomik hem de güvenlik boyutları olan bir konudur.
