Hong Kong yönetimi, dijital platformlar üzerinden çalışan ve sayıları hızla artan esnek kuryeleri iş kazalarına karşı güvence altına alacak bir yasa tasarısı hazırlıyor. Çalışma ve Refah Bürosu tarafından hazırlanan belgeye göre, önerilen düzenleme gıda ve ürün teslimatı yapan platform çalışanlarının iş kazası geçirmeleri halinde tazminat almalarını sağlayacak. Bu adım, Hong Kong'un 'gig ekonomisi' olarak bilinen esnek iş modelinde çalışanların korunmasına yönelik en kapsamlı yasal girişim olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı
Hong Kong'da son yıllarda gıda ve ürün teslimatı yapan platformların sayısı hızla arttı. Deliveroo, Foodpanda gibi uluslararası şirketlerin yanı sıra yerel platformlar da binlerce esnek çalışan istihdam ediyor. Ancak bu çalışanlar, geleneksel istihdamın sağladığı sosyal güvenlik haklarından yoksun. İş kazası geçirdiklerinde tazminat alamamakta, hastane masraflarını kendileri karşılamak zorunda kalmaktadırlar. Çalışma ve Refah Bürosu'nun hazırladığı belgeye göre, 2022 yılında Hong Kong'da teslimat kuryelerinin karıştığı 1.200'den fazla trafik kazası kaydedildi. Bu kazaların önemli bir kısmı iş saatleri içinde gerçekleşti, ancak çalışanların çoğu tazminat alamadı.
Yeni düzenleme, iş kazası tazminatı sistemini platform çalışanlarını da kapsayacak şekilde genişletmeyi öngörüyor. Buna göre, platformlar çalışanları adına sigorta primi ödeyecek ve iş kazası geçiren kuryeler tedavi masrafları ile geçici iş göremezlik tazminatı alabilecek. Ayrıca, kalıcı sakatlık veya ölüm durumlarında toplu tazminat ödenmesi planlanıyor. Tasarı, esnek çalışanların çalışma saatlerinin kaydedilmesini ve platformların bu kayıtları yetkili kurumlara bildirmesini de zorunlu kılacak.
Ancak düzenleme, işveren tanımı konusunda tartışmalara yol açtı. Platform şirketleri, kuryelerin bağımsız yüklenici statüsünde olduğunu savunuyor. Hükümet ise kararlı duruyor: Platformlar, çalışanların iş koşullarını belirleyen ve onlardan gelir elde eden taraf oldukları için işveren sorumluluğu taşımalı. Tasarı, platform şirketlerinin itirazlarına rağmen meclise sunulacak.
Bölgesel ve küresel boyut
Hong Kong'un bu adımı, Asya-Pasifik bölgesinde esnek çalışanların yasal korunmasına yönelik artan bir eğilimin parçası. Güney Kore geçen yıl platform çalışanlarını kısmen kapsayan bir yasa çıkarırken, Japonya benzer bir düzenleme üzerinde çalışıyor. Avrupa Birliği'nde ise platform çalışanlarının istihdam statüsünü belirleyen bir direktif kabul aşamasında. Bu gelişmeler, dijital ekonominin büyümesiyle birlikte esnek çalışanların sosyal güvenlik açıklarını kapatmayı hedefliyor.
Küresel ölçekte, platform ekonomisi işçi örgütleri ve hükümetler arasında önemli bir tartışma konusu. Uber, DoorDash gibi büyük platform şirketleri, bağımsız yüklenici modelinin esneklik sağladığını iddia ediyor. Ancak eleştirmenler, bu modelin çalışanları temel haklardan mahrum bıraktığını, iş kazalarına karşı savunmasız hale getirdiğini vurguluyor. Hong Kong'un hamlesi, bu küresel tartışmaya bir yanıt niteliği taşıyor. Kent, platform çalışanlarına iş kazası tazminatı sağlayan ilk Asya şehirlerinden biri olmaya hazırlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hong Kong'daki bu gelişme, Türkiye'de de hızla büyüyen esnek çalışma modeli açısından önemli bir örnek teşkil ediyor. Türkiye'de de gıda teslimatı platformlarında binlerce kurye çalışıyor; ancak bu çalışanların iş kazası geçirdiğinde tazminat hakkı net değil. Mevcut yasalar, esnek çalışanları bağımsız yüklenici olarak tanımlıyor, bu da sosyal güvenlik haklarını sınırlıyor. Hong Kong'un getirmeyi planladığı düzenleme, Türkiye'deki yasa koyuculara benzer bir koruma mekanizması oluşturma konusunda ilham verebilir. Ayrıca, dijital platformların işveren sorumluluğunu netleştirmesi, Türkiye'de artan iş kazası davalarına emsal oluşturabilir. Küresel düzeyde ise bu tür düzenlemeler, platform şirketlerinin iş modellerini yeniden gözden geçirmesine yol açabilir ve Türkiye'nin de bu sürece uyum sağlaması gerekebilir.
