İran destekli Hizbullah ve Hamas hareketlerinin üst düzey temsilcileri, İran İslam Cumhuriyeti'nin eski Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney'in cenaze törenlerine katıldı. Tahran'da düzenlenen törenler, İran'ın bölgesel müttefiklerini bir araya getirirken, Tahran'ın Filistin direnişinden Lübnan'daki Şii milislere kadar uzanan etki ağının canlılığını bir kez daha gözler önüne serdi. Cenaze törenleri, İran'ın son yıllarda yaşadığı iç siyasi çalkantılara rağmen bölgesel nüfuzunu koruduğunun bir işareti olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı
İran, yıllardır Filistinli Hamas, Lübnan Hizbullah'ı ve Yemen'deki Husilere askeri, mali ve lojistik destek sağlıyor. Bu destek, Tahran'ın Ortadoğu'daki nüfuzunu artırmak ve İsrail ile ABD'ye karşı bir cephe oluşturmak amacıyla yürütülen stratejinin temel taşını oluşturuyor. Hamaney'in vefatı, İran'ın en üst düzey dini ve siyasi liderinin kaybı anlamına gelirken, cenaze törenleri bu ağın sadakatini test etme fırsatı sundu.
Hizbullah Genel Sekreteri Hasan Nasrallah, törenlerde yaptığı konuşmada, Hamaney'in İslam dünyası için önemini vurgularken, Hamas Siyasi Büro Başkanı İsmail Haniye de benzer ifadeler kullandı. Haniye, İran ile ittifaklarının Filistin davasına bağlılık temelinde süreceğini belirtti. Törenlere katılan diğer gruplar arasında Irak'taki Haşdi Şabi ve Suriye'deki bazı milisler de yer aldı.
Bölgesel ve küresel boyut
Hamaney'in cenaze törenleri, İran'ın bölgesel ağının koordinasyon kapasitesini göstermesi açısından önem taşıyor. Özellikle İsrail-Filistin çatışmasının yoğunlaştığı bir dönemde, Hamas ve Hizbullah'ın İran ile ilişkilerini sürdürmesi, Tel Aviv ve Washington için bir tehdit oluşturuyor. ABD, İran'ın bu gruplara verdiği desteği bölgesel istikrarsızlığın kaynağı olarak görürken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler, Tahran'ın nüfuzuna karşı kendi ittifaklarını güçlendirmeye çalışıyor.
Öte yandan, Hamaney'in yerine geçecek yeni Dini Liderin seçilmesi, İran'ın bölgesel politikalarında değişikliklere yol açabilir. Ancak cenaze törenlerine katılım, İran'ın müttefiklerinin şimdilik mevcut rotayı desteklediğini gösteriyor. Uzmanlar, yeni liderin selefinin politikalarını büyük ölçüde devam ettireceğini, ancak iç reform baskıları nedeniyle dış politikada kısmi esneklikler olabileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Ortadoğu'daki dengeleri açısından iki yönlü bir anlam taşıyor. Bir yandan, İran'ın bölgesel ağının devamı, Türkiye'nin Suriye, Irak ve Filistin politikalarını etkileyebilecek bir faktör. Özellikle Suriye'de İran destekli grupların varlığı, Ankara'nın güvenlik kaygılarını artırıyor. Diğer yandan, Hamaney sonrası İran'da olası bir yumuşama, Türkiye ile İran arasındaki ekonomik işbirliğini ve enerji ticaretini olumlu etkileyebilir. Ancak kısa vadede, İran'ın bölgesel politikalarında köklü bir değişiklik beklenmediğinden, Türkiye'nin bu dengeyi dikkatle yönetmesi gerekiyor.
