Bangladeş Dışişleri Bakanlığı, Hindistan'ın BRICS zirvesine Bangladeş Başbakanı Tarique Rahman'ı davet etmediğini, davetin BIMSTEC (Bengal Körfezi Çok Sektörlü Teknik ve Ekonomik İşbirliği Girişimi) dönem başkanı sıfatıyla yapıldığını açıkladı. Dışişleri Bakanı Yardımcısı, yaptığı yazılı açıklamada, "Başbakan Tarique Rahman'a gönderilen davet, Bangladeş Başbakanı olarak değil, BIMSTEC'in mevcut dönem başkanı olarak iletilmiştir" ifadelerini kullandı. Bu açıklama, Hindistan'ın BRICS genişleme sürecinde Bangladeş'e yönelik tutumuna ilişkin spekülasyonları sonlandırmayı amaçlıyor.
Gelişmenin Arka Planı
Hindistan, 2023 yılında BRICS zirvesine ev sahipliği yapmış ve bu kapsamda çeşitli ülkelere davetiyeler göndermişti. Ancak Bangladeş'in davet edilip edilmediği konusunda belirsizlik bulunuyordu. Bangladeş hükümeti, konuyu netleştirmek için haftalar süren diplomatik yazışmaların ardından resmi bir açıklama yapma gereği duydu. Ülke basınında çıkan haberlere göre, davet metninde "BIMSTEC Dönem Başkanı" unvanı açıkça belirtilmişti. Bu durum, Hindistan'ın BRICS'i genişletme politikasında Bangladeş'e öncelik vermediği yönünde yorumlara yol açtı.
BIMSTEC, 1997'de kurulan ve Güney Asya ile Güneydoğu Asya arasında köprü oluşturan yedi üyeli bir bölgesel örgüttür. Üyeler arasında Hindistan, Bangladeş, Myanmar, Sri Lanka, Tayland, Nepal ve Bhutan yer alır. Bangladeş, 2023-2024 döneminde BIMSTEC dönem başkanlığını yürütüyor. Hindistan, BIMSTEC'i kendi "Doğu Eylem Politikası" ve "Hint-Pasifik" stratejisinin bir aracı olarak görüyor. Ancak son yıllarda Çin'in bölgedeki artan etkisi, Hindistan'ın BIMSTEC'e verdiği önemi artırdı.
Öte yandan Bangladeş, 2024'te BRICS'e katılmak için resmi başvuru yapmıştı. Ancak Hindistan, genişleme sürecinde önceliği stratejik ortaklarına ve büyük ekonomilere vermeyi tercih etti. Uzmanlar, Hindistan'ın Bangladeş'in BRICS üyeliğine sıcak bakmadığını, çünkü bunun Çin'in Güney Asya'daki etkisini artırabileceğini belirtiyor. Bangladeş ise hem BIMSTEC hem de BRICS gibi platformlarda aktif rol alarak çok yönlü dış politika izlemeye çalışıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
BRICS, Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika'dan oluşan ve son yıllarda genişleme sürecine giren bir ekonomik ve siyasi işbirliği platformu. 2023'te Arjantin, Etiyopya, İran, Suudi Arabistan, Mısır ve BAE'nin katılımıyla üye sayısı 11'e çıktı. Hindistan, BRICS içinde Çin ile rekabet halinde ve genişlemenin kendi çıkarlarına hizmet etmesini istiyor. Bangladeş gibi ülkelerin üyeliği, Çin'in etkisini artırabileceği için Hindistan temkinli davranıyor.
BIMSTEC ise Hindistan'ın Çin'e karşı alternatif bölgesel işbirliği arayışının bir parçası. Hindistan, BIMSTEC üzerinden Güneydoğu Asya'ya bağlanmayı ve Çin'in Kuşak-Yol Girişimi'ne karşı denge kurmayı hedefliyor. Bangladeş, bu örgütteki konumuyla hem Hindistan hem de Çin ile ilişkilerini dengelemeye çalışıyor. Ancak Hindistan'ın BRICS davetinde Bangladeş'i dışlaması, Dakha'da hayal kırıklığı yaratmış olabilir. Bangladeş, Rohingya krizi, iklim değişikliği ve ekonomik kalkınma gibi konularda uluslararası platformlarda daha fazla destek arıyor.
Bölgesel uzmanlar, Hindistan'ın bu hamlesinin Bangladeş'i Çin'e daha da yakınlaştırabileceği uyarısında bulunuyor. Çin, Bangladeş'e altyapı yatırımları ve ekonomik yardım konusunda cömert davranıyor. Bangladeş, 2023'te Çin ile stratejik ortaklık anlaşması imzalamıştı. Hindistan'ın BIMSTEC kartını kullanması, ilişkileri tamamen koparmasa da güveni zedeleyebilir. Önümüzdeki dönemde Bangladeş'in BRICS üyeliği konusundaki tutumu ve Hindistan'ın buna vereceği yanıt merakla bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, BRICS ile yakından ilgilenen ve üyeliği tartışılan bir ülke. Hindistan'ın Bangladeş'i BRICS davetinde dışlaması, Türkiye'nin BRICS genişleme sürecindeki beklentilerini etkileyebilir. Türkiye, Batı ile ilişkilerinde yaşadığı sorunlar nedeniyle BRICS'e ilgi gösteriyor ve bu platformu çok kutuplu dünya düzeninde bir denge unsuru olarak görüyor. Hindistan'ın seçici davranması, BRICS'in genişleme kriterlerinin siyasi olduğunu gösteriyor. Türkiye için bu, üyeliğin sadece ekonomik değil jeopolitik hesaplarla şekillendiği anlamına geliyor. Ayrıca Türkiye, Bangladeş ile iyi ilişkilere sahip ve Rohingya konusunda işbirliği yapıyor. Bu gelişme, Türkiye'nin Güney Asya diplomasisinde denge gözetmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
