Bangladeş, 2015 yılında Hindistan'a Mongla limanında bir Özel Ekonomik Bölge (SEZ) geliştirmesi için tahsis ettiği arazide Hindistan'ın hiçbir çalışma başlatamaması üzerine, bu stratejik projeyi ve diğer kilit altyapı yatırımlarını Çin'e devretti. Karar, Güney Asya'da artan Çin etkisi ve Hindistan'ın bölgesel kalkınma vaatlerini yerine getirememesinin bir yansıması olarak görülüyor.
Gelişmenin Arka Planı
2015 yılında Hindistan Başbakanı Narendra Modi'nin Dakka ziyareti sırasında, Bangladeş Mongla limanında 1.000 dönümlük bir araziyi Hindistan'a SEZ kurması için tahsis etti. Ancak Hindistan, araziyi işgal edenlerin tahliyesi, altyapı eksiklikleri ve bürokratik engeller gibi nedenlerle projeyi başlatamadı. Bangladeş ise yıllarca bekledikten sonra, 2022'de Çin'e bu alanda bir SEZ kurma teklifini götürdü. Çin, kısa sürede fizibilite çalışmalarını tamamladı ve inşaata başladı. Ayrıca Bangladeş, Pasifik'teki ticaret yollarını güvence altına almak için Mongla limanının derinleştirilmesi ve genişletilmesi projesini de Çin'e verdi. Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi (BRI) kapsamında Bangladeş'e yaptığı yatırımlar 40 milyar doları aşarken, Hindistan'ın toplam yatırımı 10 milyar doların altında kaldı. Uzmanlar, Hindistan'ın bölgedeki nüfuzunu kaybetmemek için taahhütlerini zamanında yerine getirmesi gerektiğini vurguluyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, Güney Asya'da Çin ile Hindistan arasındaki stratejik rekabetin bir örneği. Bangladeş, jeopolitik olarak Hindistan ile çevrili olmasına rağmen, ekonomik kalkınma için Çin'e yöneliyor. Çin'in BRI projeleri, Bangladeş'e liman, köprü ve enerji santralleri gibi somut altyapı kazandırırken, Hindistan'ın vaatleri genellikle kağıt üzerinde kalıyor. Ayrıca Bangladeş, Myanmar ve Çin arasındaki ticaret koridorları da bu yatırımlarla güçleniyor. Hindistan ise artan Çin etkisini dengelemek için Bangladeş'e savunma desteği ve kültürel bağları kullanıyor, ancak ekonomik projelerdeki gecikmeler diplomatik kayıplara yol açıyor. Küresel anlamda, Batılı ülkeler de Bangladeş'in Çin'e yakınlaşmasını endişeyle izliyor, çünkü bu durum Hint Okyanusu'ndaki güç dengesini değiştirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye için iki açıdan önemli: Birincisi, Türkiye'nin Bangladeş ile gelişen ticari ilişkileri (savunma, tekstil) Çin'in artan etkisi altında şekillenebilir. İkincisi, Türkiye'nin de BRI'ya alternatif olarak sunduğu Orta Koridor girişimi, Güney Asya'da benzer bir modelin uygulanabilirliği açısından dersler içeriyor; taahhütlerin gecikmesi, partner ülkeleri başka aktörlere yönlendirebiliyor. Türkiye'nin Bangladeş ile kendi altyapı projelerinde (örneğin, yat limanı veya savunma sanayi işbirliği) zamanında ve somut adımlar atması, stratejik güvenilirliği için elzem. Aksi takdirde, Ankara da benzer bir güven kaybı yaşayabilir.
