Hawaii Üniversitesi Erkek Futbol Takımı’nın eski personel koordinatörü Ella Devenny, narkolepsi hastalığı nedeniyle işyerinde ayrımcılığa maruz kaldığını öne sürerek federal mahkemede dava açtı. Devenny, üstlerine durumunu bildirdikten sonra taciz ve misillemeyle karşılaştığını, ancak iş başında hiçbir zaman uyuyakalmadığını iddia ediyor. Dava, engelli bireylerin iş hayatında karşılaştığı önyargıları bir kez daha gündeme taşıyor.
Ella Devenny'nin İddiaları
Devenny, 2022 yazında Hawaii Üniversitesi'nde işe başladıktan kısa süre sonra narkolepsi teşhisi konulduğunu ve bu durumu amirleriyle paylaştığını belirtiyor. İddiaya göre, teşhisini açıkladıktan sonra amirleri tarafından 'güvenilmez' olarak etiketlendi ve performansı haksız yere eleştirilmeye başlandı. Devenny, ayrıca bir toplantıda bir amirinin 'Narkolepsi hastaları işe yaramaz' şeklinde bir yorum yaptığını iddia ediyor. Tüm bu süreçte işini kaybetme korkusuyla yaşadığını ve sonunda 2023 yılında işten ayrılmak zorunda kaldığını söylüyor.
Devenny'nin avukatı, müvekkilinin işe başvururken engel durumunu gizlemediğini, aksine açıkça beyan ettiğini vurguluyor. Ancak üniversitenin, engelli çalışanlara yönelik yasal yükümlülüklerini yerine getirmediğini ve Devenny'ye makul uyum sağlamadığını öne sürüyor. Avukat, 'Ella sadece adil bir muamele istiyor. Narkolepsi onun işini yapmasına engel değil, ancak işverenin önyargısı onu işinden etti' dedi.
Narkolepsi ve İş Hayatında Damgalama
Narkolepsi, uyku-uyanıklık döngüsünü etkileyen kronik bir nörolojik bozukluk. Hastalar gün içinde ani uyku atakları yaşayabiliyor, ancak tedaviyle bu durum kontrol altına alınabiliyor. Uzmanlar, narkolepsi gibi 'görünmez' engellerin işyerinde genellikle yanlış anlaşıldığını ve damgalandığını belirtiyor. Hawaii Üniversitesi ise Devenny'nin iddialarını reddederek, 'engelli çalışanlara eşit fırsat sağlama politikamız doğrultusunda hareket ettik' açıklamasını yaptı.
Dava, ABD'de Engelli Amerikalılar Yasası (ADA) kapsamında ayrımcılık iddialarını gündeme getiriyor. ADA, işverenlerin engelli çalışanlara makul uyum sağlamasını zorunlu kılıyor. Devenny'nin avukatı, üniversitenin bu yasayı ihlal ettiğini savunuyor. Benzer davalar, son yıllarda işyerinde ruhsal ve nörolojik rahatsızlıklara yönelik ayrımcılığın arttığını gösteriyor.
Küresel Boyut: Engelli Hakları Mücadelesi
Bu dava, sadece Hawaii Üniversitesi'ni değil, tüm ABD'deki işverenleri ilgilendiren bir emsal teşkil edebilir. Engelli bireylerin işgücüne katılımı, birçok ülkede hâlâ düşük seviyelerde. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, dünya nüfusunun yaklaşık %15'i bir engelle yaşıyor. Ancak bu bireylerin iş bulma ve işte kalma oranları, engelli olmayanlara kıyasla çok daha düşük. Devenny'nin davası, 'görünmez engellerin' de ayrımcılığa maruz kalabileceğini hatırlatıyor ve engelli hakları savunucuları tarafından yakından takip ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de engelli bireylerin iş hayatına katılımı ve ayrımcılıkla mücadele önemli bir gündem maddesi. 5378 sayılı Engelliler Kanunu ve iş kanunları, engelli çalışanlara yönelik ayrımcılığı yasaklasa da, uygulamada sorunlar yaşanıyor. Özellikle narkolepsi gibi nadir görülen nörolojik rahatsızlıklar, işverenler tarafından yeterince bilinmiyor ve damgalanıyor. Bu dava, Türkiye'deki işverenlere ve politika yapıcılara, görünmez engeller konusunda farkındalık yaratma ve yasal düzenlemeleri güçlendirme çağrısı niteliği taşıyor. Ayrıca, ABD'deki bu tür davaların sonuçları, uluslararası insan hakları standartlarının gelişmesine katkı sağlayabilir.
