Hamas, Gazze Şeridi'nde 7 Ekim 2023'ten bu yana devam eden savaşı sona erdirmek için İsrail ile dolaylı ateşkes müzakerelerine aylardır öncülük eden kıdemli lideri Halil el-Hayye'yi (Khalil al-Hayya) yeni siyasi lider olarak seçti. Hamas'tan üst düzey bir yetkili, AFP'ye yaptığı açıklamada, "Halil el-Hayye ezici bir çoğunlukla seçildi" dedi ve kendisinden beklenenlerin altını çizdi. Bu karar, Hamas'ın geçtiğimiz yıl suikast sonucu öldürülen İsmail Haniye'nin yerine geçmesi ve hareketin özellikle Gazze savaşının gölgesinde yeni bir döneme girmesi açısından kritik önem taşıyor.
El-Hayye'nin özgeçmişi ve müzakerelerdeki rolü
Halil el-Hayye, 1960 yılında Gazze Şeridi'ndeki Gazze kentinde doğdu. İslami hareket içinde uzun yıllar boyunca çeşitli kademelerde görev yaptı; özellikle siyasi kanadın önde gelen isimlerinden biri olarak tanındı. El-Hayye, 2006 yılında Filistin Yasama Meclisi'ne seçildi ve bir dönem Hamas'ın Gazze Şeridi'ndeki siyasi işlerden sorumlu yardımcısı olarak görev yaptı. İsrail ile yürütülen esir takası müzakerelerinde de aktif rol oynadı; 2011'de İsrail askeri Gilad Şalit'in serbest bırakılması karşılığında 1.027 Filistinli mahkumun takas edildiği anlaşmada kilit isimlerden biriydi.
7 Ekim 2023'te başlayan savaşın ardından El-Hayye, Hamas'ın ateşkes ve rehine takası müzakerelerindeki başmüzakerecisi konumuna yükseldi. Mısır, Katar ve ABD arabuluculuğunda yürütülen dolaylı görüşmelerde Hamas'ı temsil etti. El-Hayye, savaş boyunca İsrail'e karşı sert retorik kullanmakla birlikte, müzakerelerde pragmatik bir tutum sergiledi; ateşkes için üç aşamalı bir plan dahil olmak üzere çeşitli önerilere evet dedi ancak İsrail'in tamamen geri çekilmesi ve kalıcı bir ateşkes konusunda ısrarcı oldu.
Bölgesel ve küresel boyut
El-Hayye'nin liderliği, Hamas'ın yurt dışındaki siyasi kanadı ile Gazze'deki askeri kanadı arasındaki dengeyi nasıl kuracağı sorusunu gündeme getiriyor. Kendisi, daha önce siyasi büro şefi olan Haniye'nin ardından hareketin dış ilişkilerini ve müzakerelerini yürütecek isim olarak görülüyor. Ancak Hamas'ın askeri kanadı İzzeddin el-Kassam Tugayları'nın lideri Yahya Sinvar, hareketin Gazze'deki fiili lideri konumunda. El-Hayye'nin öncelikli hedefi, savaşın sona erdirilmesi ve Gazze'nin yeniden imarı için uluslararası destek sağlamak olacak.
Bölge ülkeleri açısından El-Hayye'nin seçilmesi, Hamas'ın Mısır ve Katar gibi arabulucularla olan iletişim kanallarını koruyacağı anlamına geliyor. ABD ve Avrupa Birliği'nin Hamas'ı terör örgütü olarak listelediği göz önüne alındığında, El-Hayye'nin diplomatik temasları sınırlı kalacak ancak dolaylı müzakereler devam edecek. İsrail ise El-Hayye'yi daha önceki dönemlerde hedef almış olsa da, doğrudan müzakere masasına oturması beklenmiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Hamas ile uzun süredir diplomatik ilişkilerini sürdüren ve hareketin siyasi kanadına ev sahipliği yapan ülkelerden biri. El-Hayye'nin liderliği, Türkiye'nin Filistin meselesindeki rolünü yeniden tanımlayabilir. Ankara, ateşkes müzakerelerinde arabuluculuk yapabilecek potansiyele sahip; ancak İsrail ile normalleşme sürecinde dengeli bir politika izlemek durumunda. El-Hayye'nin Türkiye ile yakın ilişkileri olduğu biliniyor; bu durum, Türkiye'nin bölgedeki nüfuzunu artırabilir ve Gazze'nin yeniden imarında daha aktif bir rol üstlenmesine kapı aralayabilir. Öte yandan, İsrail ile olası bir gerginlik Türkiye'nin Doğu Akdeniz enerji politikalarını da etkileyebilir.
