Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, Haiti'de çete şiddetinin kontrolden çıktığını ve bu yıl en az 2 bin 300 kişinin hayatını kaybettiğini duyurdu. Türk, Cenevre'de yaptığı açıklamada, ülkede insan hakları ihlallerinin dramatik boyutlara ulaştığını belirterek, uluslararası toplumu acil önlem almaya çağırdı. Haiti, 2021 yılında dönemin Cumhurbaşkanı Jovenel Moïse'in suikasta uğramasının ardından siyasi istikrarsızlık ve artan çete şiddetiyle boğuşuyor. Başkent Port-au-Prince ve çevresinde silahlı grupların kontrolü giderek genişlerken, sivil kayıplar ve yerinden edilmeler hızla artıyor.
Çete şiddeti ve insani kriz derinleşiyor
BM raporuna göre, Haiti'de çeteler arasındaki çatışmalar ve hükümet güçleriyle yaşanan çatışmalar sonucu Ocak-Eylül 2024 döneminde en az 2.300 kişi öldürüldü. Bu rakam, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 40 artış anlamına geliyor. Ayrıca, en az 800 kişi yaralanırken, 500'den fazla kişi kaçırıldı. Çeteler, fidye için adam kaçırma, tecavüz, işkence ve zorla askere alma gibi insanlık dışı yöntemler kullanıyor. Kadınlar ve çocuklar, çete baskınlarında en savunmasız gruplar olarak öne çıkıyor. Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF), Haiti'de 1,5 milyondan fazla çocuğun insani yardıma ihtiyacı olduğunu ve yarısından fazlasının okula gidemediğini bildiriyor.
Haiti'deki insani kriz, şiddet olaylarının yanı sıra ekonomik çöküş ve gıda güvensizliğiyle de derinleşiyor. Dünya Gıda Programı (WFP), ülkede 4,9 milyon kişinin akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya olduğunu ve 1,6 milyon kişinin acil gıda yardımına ihtiyaç duyduğunu açıkladı. Kolera salgını da yeniden ortaya çıkarken, sağlık sistemi çökmüş durumda. Port-au-Prince'teki hastaneler çete saldırıları nedeniyle kapanmak zorunda kalırken, sağlık çalışanları da hedef alınıyor. BM, Haiti'deki krizin çözümü için siyasi geçiş sürecinin hızlandırılması ve uluslararası bir güvenlik gücünün konuşlandırılması gerektiğini vurguluyor.
Uluslararası toplumun tepkisi ve bölgesel yansımalar
Haiti'deki kriz, Karayipler bölgesinde istikrarsızlığa yol açarken, binlerce Haitili komşu ülkelere göç etmek zorunda kalıyor. Dominik Cumhuriyeti, Haiti sınırında güvenlik önlemlerini artırırken, ABD ve Kanada gibi ülkeler de vatandaşlarını ülkeden tahliye etti. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK), Ekim 2023'te Haiti'ye uluslararası bir güvenlik misyonu gönderilmesini onaylamış olsa da, misyonun etkinliği sınırlı kaldı. Kenya'nın öncülüğündeki bu misyon, yeterli finansman ve lojistik destek olmadığı için tam kapasiteyle çalışamıyor. ABD, Haiti'ye yönelik silah ambargosunu sıkılaştırırken, çetelerin silah ve mühimmat tedarikini kesmek için bölge ülkeleriyle iş birliği yapıyor. Ancak, Haiti'deki siyasi boşluk ve yozlaşmış kurumlar, krizin temel nedenleri olarak görülüyor. Geçici Başbakan Garry Conille, Nisan 2024'te göreve gelmesine rağmen, ülkenin kontrolünü sağlamakta zorlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Haiti'deki çete şiddeti ve insani kriz, Türkiye'nin doğrudan bir güvenlik tehdidi oluşturmamakla birlikte, küresel istikrarsızlık ve göç hareketleri açısından dolaylı etkiler yaratabilir. Türkiye, başta Afrika ve Karayipler olmak üzere gelişmekte olan ülkelere yönelik insani yardım ve kalkınma iş birliği politikaları izlemektedir. Haiti krizinin derinleşmesi, bölgesel istikrarsızlık ve düzensiz göçü artırarak uluslararası toplumun dikkatini başka krizlerden uzaklaştırabilir. Ayrıca, Türkiye'nin BM sistemindeki aktif rolü ve insani diplomasi anlayışı çerçevesinde, Haiti'ye yönelik yardım çağrılarına destek vermesi veya kriz yönetimine katkı sağlaması mümkündür. Bununla birlikte, Haiti krizi, Türkiye'nin kendi sınır ötesi operasyonları ve güvenlik politikaları için bir örnek teşkil etmemektedir.
