Haiti'nin başkenti Port-au-Prince yakınlarındaki bir tarım topluluğuna düzenlenen silahlı saldırıda en az 47 kişi hayatını kaybetti. Yerel yetkililer, saldırının Pazar günü sabah saatlerinde, başkentin kuzeyindeki Pont-Sondé bölgesinde gerçekleştirildiğini ve çete koalisyonu üyelerinin evleri ateşe verdiğini, sivilleri hedef aldığını bildirdi. Saldırı, Haiti'de artan çete şiddetinin boyutunu bir kez daha gözler önüne sererken, ülkenin güvenlik durumunun ne kadar kırılgan olduğunu ortaya koyuyor.
Gelişmenin arka planı
Saldırı, başkentin kuzeyindeki stratejik bir bölge olan ve tarımsal üretimin yanı sıra ana tedarik yollarına yakınlığıyla bilinen Pont-Sondé'de gerçekleşti. Yerel sivil toplum örgütleri, saldırının bir çete koalisyonu tarafından planlandığını ve amacın bu bölgeyi tamamen kontrol altına almak olduğunu belirtiyor. Görgü tanıkları, silahlı kişilerin köyleri kuşatarak evleri ateşe verdiğini, kadın ve çocuklar dahil çok sayıda sivili öldürdüğünü aktardı. Saldırının ardından bölgeden kaçan yüzlerce kişi, geçici olarak okul ve kiliselere sığındı.
Haiti'de çeteler, özellikle başkent Port-au-Prince ve çevresinde giderek artan bir güç kazanmış durumda. Ülkedeki siyasi istikrarsızlık, yoksulluk ve silahlanma, çete gruplarının etki alanını genişletmesine zemin hazırlıyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre, 2024 yılının ilk yarısında çete saldırılarında ölenlerin sayısı binleri aşmış durumda. Pont-Sondé saldırısı da bu şiddet sarmalının son halkası olarak değerlendiriliyor.
Çete koalisyonları, özellikle kırsal bölgelerdeki tarım arazilerini ve geçiş yollarını kontrol ederek hem ekonomik hem de lojistik avantaj elde etmeyi hedefliyor. Bu tür saldırılar, Haiti'nin gıda güvenliğini tehdit etmenin yanında, insani yardım kuruluşlarının bölgeye erişimini de kısıtlıyor. Uzmanlar, çetelerin bu stratejiyle hükümete ve uluslararası topluma karşı pazarlık gücü elde etmeye çalıştığını ifade ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Haiti'deki çete şiddeti, yalnızca ülke içinde değil, bölgesel ve küresel düzeyde de ciddi yansımalar yaratıyor. Karayip ülkeleri ve Birleşmiş Milletler, Haiti'deki durumu 'insani felaket' olarak nitelendirirken, bölgeye uluslararası bir güvenlik gücü gönderilmesi tartışmaları gündemde. Kenya öncülüğünde oluşturulması planlanan çok uluslu misyonun, çetelerle mücadelede yetersiz kalabileceği endişeleri sürüyor.
Saldırının ardından ABD ve Fransa'dan yapılan açıklamalarda, Haiti hükümetine destek mesajları verildi ve şiddetin sona erdirilmesi çağrısı yapıldı. Ancak kısa vadede çetelerin silah bırakması beklenmiyor. Haiti'nin komşusu Dominik Cumhuriyeti, sınır güvenliğini artırma kararı alırken, bölgede mülteci hareketlerinin artabileceği uyarısı yapılıyor. Bu durum, Karayipler bölgesindeki istikrarı tehdit eden önemli bir faktör olarak öne çıkıyor.
Uluslararası toplumun Haiti'ye yönelik yardım taahhütleri, çoğu zaman şiddet olayları nedeniyle sahada uygulanamıyor. Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA), fon yetersizliği ve güvenlik riskleri nedeniyle binlerce insana yardım ulaştırılamadığını bildiriyor. Pont-Sondé saldırısı, bu krizin derinleştiğine işaret ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Haiti'deki çete şiddetinin doğrudan Türkiye'ye yansıması sınırlı olsa da, bölgesel istikrarsızlık küresel güvenlik ve göç hareketleri üzerinden dolaylı etkiler oluşturabilir. Türkiye, Karayipler bölgesine yönelik dış politikasında insani yardım ve kalkınma iş birliğine önem veriyor. Ancak Haiti gibi kırılgan devletlerdeki güvenlik boşluğu, uluslararası toplumun çözüm arayışlarını zorlaştırıyor. Türkiye'nin BM nezdindeki itibarı, küresel barış ve istikrar meselelerinde yapıcı bir rol üstlenmesini gerektiriyor. Bu tür olaylar, Türkiye'nin dış politikasında öncelik verdiği insani diplomasi anlayışının önemini bir kez daha hatırlatıyor.
