ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC), 4 Haziran 2025 itibarıyla günlük alım satım yapan (day trader) yatırımcıları kısıtlayan 50 yıllık bir kuralı kaldırıyor. 25 bin dolar minimum hesap bakiyesi şartını ortadan kaldıran bu düzenleme, perakende yatırımcıların daha küçük sermayelerle sık işlem yapmasının önünü açıyor. Ancak araştırmalar, bireysel yatırımcıların yüzde 95'inin günlük alım satımda para kaybettiğini gösteriyor. Uzmanlar, kural değişikliğinin riskleri artıracağı konusunda uyarıyor.
Pattern Day-Trading Kuralı Nedir?
1996 yılında uygulamaya konulan pattern day-trading kuralı, bir hesabın beş iş günü içinde dört veya daha fazla günlük alım satım yapmasını "pattern" (örüntü) olarak tanımlıyor ve bu statüdeki hesaplar için en az 25 bin dolar mevduat şartı koşuyordu. Kural, yatırımcıları aşırı riskten korumak ve piyasa istikrarını sağlamak amacıyla tasarlanmıştı. Ancak SEC, teknolojinin gelişmesi ve komisyonların sıfıra düşmesiyle kuralın güncelliğini yitirdiğini belirterek kaldırma kararı aldı.
Karar, perakende yatırımcılar arasında heyecan yaratsa da veriler uyarı niteliği taşıyor. Kaliforniya Üniversitesi'nin geniş kapsamlı bir çalışması, 2013-2015 yılları arasında günlük alım satım yapan bireysel yatırımcıların sadece yüzde 5'inin kârlı olduğunu, yüzde 95'inin ise zarar ettiğini ortaya koyuyor. Üstelik kâr edenler arasında bile net getirinin enflasyon ve işlem maliyetleri düşüldüğünde negatif olduğu görülüyor.
Küresel ve Bölgesel Boyut
SEC'in bu kararı, dünya genelinde perakende yatırım düzenlemeleri tartışmalarını yeniden alevlendirebilir. Avrupa Birliği'nde MiFID II kapsamında getirilen kaldıraç sınırlamaları ve perakende yatırımcı koruma tedbirleri, ABD'deki gevşemenin tam tersi bir yönde ilerliyor. Özellikle 2021'deki GameStop ve AMC hisseleri etrafında dönen meme hisse senedi çılgınlığı, perakende yatırımcıların kurumsal oyuncular karşısında ne kadar kırılgan olduğunu göstermişti. O dönemde Robinhood gibi platformlar, sistem yükünü gerekçe göstererek alım satımı durdurmuş ve büyük tartışma yaratmıştı.
Asya piyasalarında ise Japonya ve Güney Kore, perakende yatırımcılara yönelik daha sıkı düzenlemeler getirirken, Hindistan'da "day trading" popülerliğini koruyor. Ancak merkez bankaları ve düzenleyiciler, bireysel yatırımcıların kaldıraçlı işlemlerle büyük kayıplar yaşamasının sistemik risk oluşturabileceği konusunda hemfikir. SEC'in kararı, diğer ülkeleri de benzer adımlar atmaya teşvik edebilir veya tam tersine, korumacı önlemleri artırmalarına yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'de de son yıllarda artan perakende yatırımcı ilgisi ve özellikle kripto para borsalarında yaşanan çöküşler göz önüne alındığında önemli bir gösterge. Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve Borsa İstanbul, benzer bir kuralı kaldırmayı şu an için planlamasa da, küresel trendler Türkiye'deki düzenlemeleri dolaylı olarak etkileyebilir. Özellikle düşük sermayeli yatırımcıların yüksek riskli işlemlere yönelmesi, finansal okuryazarlık eksikliğiyle birleşince kayıpları artırabilir. Türkiye'de 2023'te günlük alım satım yapan hesap sayısının 1 milyonu aştığı tahmin ediliyor. Yatırımcıların bu kararı kendi risk profillerini yeniden değerlendirmek için bir fırsat olarak görmesi gerekiyor.
