Güney Sudan’ın kuzeydoğusundaki Jonglei eyaleti, son haftalarda şiddet olaylarının odağı haline geldi. Hükümet güçleri ve muhalif silahlı gruplar arasında yaşanan çatışmalarda en az 12 köyün yakıldığı, hastanelerin hizmet dışı bırakıldığı ve on binlerce kişinin evlerini terk etmek zorunda kaldığı bildiriliyor. Taraflar, sivil yerleşimleri hedef almak ve insani yardım erişimini engellemekle birbirlerini suçlarken, Birleşmiş Milletler ve uluslararası insan hakları örgütleri bölgede savaş suçlarının işlenmiş olabileceği uyarısında bulunuyor.
Çatışmanın Arka Planı ve Jonglei’deki Son Durum
Güney Sudan, 2011’de bağımsızlığını kazanmasından bu yana etnik temelli siyasi çatışmalarla sarsılıyor. 2013-2018 arasındaki iç savaşta on binlerce kişi hayatını kaybetti, milyonlarca kişi yerinden edildi. 2020’de kurulan geçiş hükümeti ve 2022’de başlayan barış sürecine rağmen, özellikle Jonglei ve çevresinde şiddet olayları dinmiyor. Son kriz, hükümetin muhalif Nuer milislerine karşı başlattığı operasyonların ardından tırmandı. BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi’ne (OCHA) göre, sadece Mart ayında 15 binden fazla kişi evlerini terk etmek zorunda kaldı. Bölgedeki sağlık tesislerinin büyük bölümü yağmalandı veya kullanılamaz hale geldi. Yerel sağlık yetkilileri, akut kızamık ve yetersiz beslenme vakalarında belirgin artış olduğunu bildiriyor.
Özellikle Bor kasabası çevresinde yoğunlaşan çatışmalarda, sivil kayıpların arttığı belirtiliyor. BM Güney Sudan Misyonu (UNMISS), taraflara ateşkes çağrısı yaparken, insani yardımların engelsiz geçişi için güvenli koridorlar oluşturulmasını talep ediyor. Bununla birlikte, hükümete bağlı Güney Sudan Halk Savunma Kuvvetleri (SSPDF) ile muhalif Sudan Halk Kurtuluş Ordusu-İktidarsızlar (SPLA-IO) arasındaki karşılıklı suçlamalar, çözümü zorlaştırıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Güney Sudan’daki istikrarsızlık, Doğu Afrika Boynuzu’ndaki dengeleri de etkiliyor. Ülke, Sudan’ın güneyinde yer alması ve Nil Nehri havzasına komşu olması nedeniyle stratejik öneme sahip. Çatışmalar sadece sivil kayıplara yol açmakla kalmıyor, aynı zamanda Uganda, Etiyopya ve Kenya gibi komşu ülkelere mülteci akınını tetikliyor. Bölgede faaliyet gösteren çokuluslu petrol şirketleri, güvenlik endişeleri nedeniyle üretimi durdurma noktasına geldi. Bu durum, Güney Sudan’ın zaten kırılgan olan ekonomisini daha da zorluyor. Uluslararası toplum, 2018 barış anlaşmasının uygulanmasını izlemek üzere belirlenen takvimin aksadığını ve taraflar arasındaki güvensizliğin derinleştiğini belirtiyor.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, konuyu gündemine almayı değerlendirirken, Afrika Birliği ve Doğu Afrika Topluluğu (IGAD) da arabuluculuk çabalarını yoğunlaştırdı. Ancak, tarafların siyasi iradesizliği ve silahlı gruplar arasındaki ittifakların sürekli değişmesi, barış sürecini sekteye uğratıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Güney Sudan’daki çatışma, Türkiye’nin Afrika Boynuzu’ndaki insani ve ekonomik angajmanı açısından önem taşıyor. Türkiye, Güney Sudan’da özellikle sağlık, eğitim ve altyapı alanlarında kalkınma projeleri yürütüyor. Ayrıca ülke, Türkiye’nin Afrika’ya yönelik “kazan-kazan” temelli dış politikasının hedef ülkelerinden biri. Jonglei’deki istikrarsızlık, Türk yardım kuruluşlarının bölgedeki operasyonlarını olumsuz etkileyebilir ve bölgesel güvenlik riskini artırabilir. Türkiye’nin barış sürecine verdiği destek ve çatışma çözümü odaklı diplomasisi, bu krizde tarafları müzakere masasına çekmek için kullanılabilir. Aksi takdirde, bölgedeki istikrarsızlığın Sudan ve Etiyopya üzerinden Türkiye’nin daha geniş Afrika politikasını da etkileme potansiyeli bulunuyor.
