Güney Kore'den evlat edinilerek Danimarka'ya götürülen bir grup yetişkin, biyolojik ailelerine ulaşma hakkını elde etmek için Danimarka devletine karşı dava açtı. Davacılar, Danimarka merkezli evlat edinme kurumlarının ve Danimarka hükümetinin, evlat edinme sürecinde biyolojik ailelerine ait kayıtları kasıtlı olarak sakladığını veya yok ettiğini iddia ediyor. Güney Kore'den 1950'lerden 1990'lara kadar binlerce çocuk, genellikle savaş sonrası yoksulluk ve karma evliliklerden doğan bebekler olarak, çoğunlukla Danimarka, ABD ve diğer Batı ülkelerine evlat edinilmek üzere gönderildi. Ancak birçok evlat edinilen kişi, yetişkinliklerinde biyolojik ailelerini bulmaya çalıştıklarında, kayıtların eksik, yanlış veya tamamen yok olduğunu gördü. Danimarka'da şu anda 250'den fazla Güney Kore kökenli evlat edinilmiş kişinin yaşadığı tahmin ediliyor. Dava, Danimarka'nın insan hakları yükümlülüklerini ihlal ettiği ve evlat edinilenlerin kimliklerini öğrenme hakkını engellediği gerekçesine dayanıyor. Davacılar, Danimarka devletinin evlat edinme sürecinde biyolojik aile bilgilerini toplama ve saklama konusunda sistematik bir ihmal sergilediğini savunuyor.
Evlat edinme sürecinin karanlık geçmişi
Güney Kore'den uluslararası evlat edinmeler, 1950-1953 Kore Savaşı sonrasında hız kazandı. Savaşın yıkımı, ülkede çok sayıda savaş yetimi ve terk edilmiş çocuk bırakmıştı. 1950'lerden 2000'lerin başına kadar Güney Kore, dünyaya en çok evlatlık çocuk gönderen ülkelerden biri haline geldi. Yaklaşık 200.000 Güney Koreli çocuğun, çoğunluğu ABD'ye olmak üzere, yurt dışına evlat edinildiği tahmin ediliyor. Danimarka, bu süreçte önemli bir varış noktasıydı. Ancak evlat edinme sürecine ilişkin belgelerin çoğu, bugün bile biyolojik ailelere ulaşma çabalarını engelliyor. Danimarka medyasında yer alan haberlere göre, Danimarka makamları evlat edinilen çocukların dosyalarını genellikle tamamlamamış, biyolojik ebeveynlerin adları, adresleri ve tıbbi geçmişleri gibi kritik bilgileri kaydetmemişti. Hatta bazı durumlarda, biyolojik ailelerin rızası olmadan çocukların evlat edinildiği iddiaları var. Danimarkalı araştırmacı gazeteci Charlotte Enevoldsen'in 2022'de yayımladığı bir kitap, Danimarka'nın Güney Kore'den evlat edinilen çocukları "üçüncü dünya ülkelerinden gelen bebek ithalatı" olarak tanımladığını ortaya koydu. Bu iddialar, Danimarka'da evlat edinilenlerin uzun süredir dile getirdiği şikayetleri doğruluyor.
Davacıların talepleri ve hukuki dayanak
Davayı açan grup, Danimarka devletinin, 1960-1990 yılları arasında Güney Kore'den evlat edinilen çocukların dosyalarını yetersiz bir şekilde işlemesinin, onların biyolojik ailelerini bulma hakkını ihlal ettiğini ileri sürüyor. Danimarka, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi'ne taraftır ve bu sözleşme, çocukların kimliklerini koruma ve biyolojik aileleriyle ilişki kurma hakkını tanır. Davacılar, Danimarka'nın bu yükümlülüğünü yerine getirmediğini belirtiyor. Dava, Kopenhag Bölge Mahkemesi'nde görülüyor. Davacıların avukatı Poul Skov, "Devlet, biyolojik aile bilgilerini toplamak ve saklamakla yükümlüydü. Bunu yapmamak, bu kişilerin en temel insan haklarından birini, yani kökenlerini bilme hakkını ihlal etmektedir" dedi. Skov ayrıca, Danimarka'nın bu bilgileri kasıtlı olarak yok ettiğine dair kanıtlar olduğunu iddia etti. Mahkeme süreci devam ederken, davacılar aynı zamanda Danimarka hükümetinden evlat edinme sürecine ilişkin tüm belgeleri açıklamasını talep ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Evlat edinme skandalları zinciri
Güney Kore'den evlat edinilenlerin biyolojik ailelerini arama mücadelesi, sadece Danimarka'yla sınırlı değil. Benzer davalar ABD, Fransa, Avustralya ve birçok Avrupa ülkesinde de açıldı. 2021'de Birleşmiş Milletler, Güney Kore'nin evlat edinme uygulamalarını "sistematik insan hakları ihlalleri" olarak nitelendiren bir rapor yayımladı. Raporda, çocukların ailelerinden zorla alındığı, sahte belgelerle evlat edinildiği ve hatta bazı durumlarda biyolojik anne babaların çocuklarını satmaya zorlandığı belirtildi. Güney Kore hükümeti, 2021'de yürürlüğe giren bir yasayla evlat edinme kayıtlarına erişimi kolaylaştırmış olsa da, yurt dışına evlat edinilenlerin kayıtlarına erişimi hâlâ çok zor. Bu durum, evlat edinilenlerin hem Güney Kore'de hem de evlat edinildikleri ülkelerde yıllarca süren hukuki mücadelelere yol açtı. Danimarka'daki dava, uluslararası evlat edinme sürecinin şeffaflığı ve hesap verebilirliği açısından emsal teşkil edebilir. Aynı zamanda, evlat edinilenlerin hakları konusunda küresel farkındalığı artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu dava doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de, uluslararası evlat edinme uygulamalarındaki insan hakları ihlalleri, küresel bir insan hakları sorunu olarak Türkiye için de önem taşımaktadır. Türkiye, son yıllarda özellikle savaş ve yoksulluk bölgelerinden gelen çocukların korunması konusunda uluslararası sözleşmelere uyum sağlamaya çalışmaktadır. Bu dava, devletlerin evlat edinme sürecinde çocukların kimlik haklarını koruma yükümlülüğünü hatırlatması açısından, Türkiye'nin de benzer uygulamaları gözden geçirmesi gerektiğine işaret etmektedir. Ayrıca, Türkiye'nin evlat edinilen çocukların biyolojik ailelerine ulaşmasını kolaylaştıracak mekanizmalar geliştirmesi, bölgesinde bir insan hakları standardı oluşturmasına katkı sağlayabilir.
