Güney Kore, yapay zeka (AI) odaklı yarı iletken patlaması sayesinde ihracat, kurumsal kârlar ve borsa endekslerinde rekor üstüne rekor kırarken, ülkenin üst düzey bir ekonomi yetkilisi bu altın çağın gölgesinde ciddi bir uyarıda bulundu. Yetkiliye göre, AI çiplerinden elde edilen kazançlar dar bir kesimde yoğunlaşırsa, emlak spekülasyonu ve gelir eşitsizliği derinleşebilir. "Sadece rakamlara bakıldığında her şey yolunda görünüyor, ancak bu büyümenin nasıl dağıldığına dikkat etmeliyiz" diyen yetkili, ekonominin yapısal sorunlarına dikkat çekiyor.
AI çip ihracatı rekor kırıyor, ancak faydaları tabana yayılmıyor
Güney Kore'nin AI çip ihracatı, 2024 yılının ilk çeyreğinde bir önceki yıla göre %45 artarak 12,3 milyar dolara ulaştı. Samsung Electronics ve SK Hynix gibi devler, NVIDIA ve AMD gibi ABD'li şirketlerin yüksek bant genişlikli bellek (HBM) talebini karşılamak için üretim kapasitelerini artırıyor. Ancak bu patlamadan en çok büyük şirketler ve onların üst düzey çalışanları faydalanıyor. Küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ'ler) ile hizmet sektörü çalışanları, bu zenginlikten pay alamıyor. Kore Kalkınma Enstitüsü'nün raporuna göre, AI çip sektörü ülkenin toplam ihracatının %18'ini oluşturmasına rağmen, istihdamın sadece %2'sini sağlıyor.
Bu durum, ekonomideki "ikili yapı" sorununu derinleştiriyor. Bir yanda rekor kârlar ve primler alan çip mühendisleri, diğer yanda enflasyon ve yüksek konut fiyatlarıyla boğuşan orta sınıf. Seul'de ortalama konut fiyatı son bir yılda %15 artarken, AI çip şirketlerinin bulunduğu bölgelerde bu artış %30'a ulaştı. Maliye Bakanı Choi Sang-mok, "Teknoloji ihracatındaki başarı, emlak piyasasında bir balona dönüşmemeli" diyerek, hükümetin spekülasyonla mücadele için önlemler alacağını duyurdu.
Küresel AI yarışı ve Güney Kore'nin kırılganlıkları
Güney Kore, ABD ve Çin arasındaki teknoloji savaşının ortasında stratejik bir konumda. Washington, Pekin'in AI alanındaki ilerlemesini engellemek için ileri çip üretim ekipmanlarının ihracatını kısıtlarken, Güney Kore'den ABD'ye yapılan yatırımlar da artıyor. Ancak bu bağımlılık, jeopolitik riskleri de beraberinde getiriyor. Çin, Güney Kore'nin en büyük ticaret ortağı olmaya devam ederken, Pekin'in yarı iletken konusunda kendine yeterlilik hedefi, Koreli şirketlerin Çin pazarındaki payını tehdit ediyor. Ayrıca, AI çip talebindeki olası bir yavaşlama, Kore ekonomisini resesyona sürükleyebilir. Merkez Bankası Başkanı Rhee Chang-yong, "AI balonu patlarsa, ülke genelinde bir daralma yaşanabilir" uyarısında bulundu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Güney Kore'nin AI çip patlaması, Türkiye'nin yarı iletken ve teknoloji politikaları için önemli dersler barındırıyor. Türkiye, kendi çip üretimini geliştirme hedefiyle ASELSAN ve TÜBİTAK gibi kurumlar aracılığıyla yatırımlar yaparken, gelir dağılımı sorunlarının büyüme stratejisinin merkezinde olması gerektiğini görüyor. Ayrıca, küresel AI tedarik zincirinde ortaya çıkabilecek kırılmalar, Türkiye'nin AB ve Orta Doğu pazarlarına alternatif bir üretim üssü olma potansiyelini artırabilir. Ancak, Türkiye'nin kendi teknolojik bağımsızlığını sağlaması ve AI alanında nitelikli iş gücü yetiştirmesi, bu fırsattan yararlanmak için kritik öneme sahip.
