Güney Afrika Cumhuriyeti'nde artan yabancı düşmanlığı, bu hafta başkent Pretoria ve Johannesburg'da geniş katılımlı protestolara dönüştü. 'Operation Dudula' ve 'South Africans First' gibi sivil toplum örgütlerinin çağrısıyla bir araya gelen binlerce kişi, belgesiz göçmenlerin derhal ülkeyi terk etmesini talep etti. Göstericiler, yabancıların iş kaybına ve suç oranlarının artışına neden olduğunu iddia ederken, hükümete sınırdışı uygulamalarını hızlandırma çağrısı yaptı.
Gelişmenin Arka Planı
Güney Afrika, yaklaşık 60 milyonluk nüfusuyla kıtanın en sanayileşmiş ülkesi olarak öne çıkıyor. Ancak yüzde 34'ü aşan işsizlik oranı, artan gelir eşitsizliği ve zayıflayan kamu hizmetleri, toplumsal gerilimi körüklüyor. Özellikle Zimbabve, Mozambik ve Malavi'den gelen yaklaşık 4 milyon belgesiz göçmenin varlığı, yerel halk arasında 'yabancılar işimizi çalıyor' algısını pekiştiriyor. 2008 ve 2015 yıllarında yaşanan yabancı düşmanı saldırılarda onlarca kişi hayatını kaybetmişti. Bu kez protestocuların talepleri arasında sınır kontrollerinin sıkılaştırılması ve yabancılara ait işletmelerin kapatılması da yer alıyor.
Polis kaynaklarına göre gösteriler büyük ölçüde barışçıl geçerken, bazı bölgelerde yabancılara ait dükkanların yağmalandığı ve araçların ateşe verildiği bildirildi. Güney Afrika İnsan Hakları Komisyonu, yabancı düşmanlığının kabul edilemez olduğunu belirterek hükümeti göçmen politikasını gözden geçirmeye çağırdı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Güney Afrika, Afrika Birliği'nin en önemli ekonomik gücü olarak kıta genelinde göç hareketlerinin merkezinde yer alıyor. Ülkedeki yabancı düşmanlığı, diğer Afrika ülkeleriyle diplomatik gerilimlere yol açabiliyor. 2019'da Nijerya ile yaşanan benzer bir krizde karşılıklı sınır dışı ve saldırılar yaşanmıştı. Uzmanlar, bu tür protestoların kıtadaki serbest dolaşım anlaşmalarını zedeleyebileceğini ve bölgesel entegrasyonu olumsuz etkileyebileceğini belirtiyor. Ayrıca, Avrupa'da yükselen aşırı sağın söylemlerine benzer şekilde, 'önce vatandaş' vurgusu yapan grupların siyasi etkisinin artması endişe yaratıyor.
Ekonomik boyutta ise, yabancı işçilerin özellikle inşaat, madencilik ve hizmet sektörlerinde düşük ücretle çalışması, yerel işçilerin ücret pazarlığını zorlaştırıyor. Öte yandan, yabancıların açtığı küçük işletmelerin kapatılması, tedarik zincirinde aksamalara ve fiyat artışlarına neden olabilir. Güney Afrika Merkez Bankası, göçmen karşıtı politikaların uzun vadede büyümeyi olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulundu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Güney Afrika'daki yabancı düşmanı protestolar, doğrudan Türkiye'yi hedef almasa da küresel göç yönetimi ve yabancı karşıtlığı bağlamında önemli sinyaller taşıyor. Türkiye, 2011'den bu yana 4 milyona yakın Suriyeli göçmene ev sahipliği yaparken, benzer toplumsal gerilimlerle karşı karşıya. Güney Afrika'daki işsizlik ve kaynak kıtlığı kaynaklı yabancı düşmanlığı, Türkiye'deki göçmen karşıtı söylemlerin potansiyel sonuçlarına dair ipuçları veriyor. Ayrıca, Türkiye'nin Afrika açılımı kapsamında Güney Afrika ile artan ticari ve diplomatik ilişkileri düşünüldüğünde, bölgedeki istikrarsızlık Türk yatırımcıları da etkileyebilir. Türkiye'nin, uluslararası göç yönetiminde dengeli bir politika izlerken Güney Afrika'daki gelişmeleri dikkatle takip etmesi gerekiyor.
