Güney Afrika'da son haftalarda tırmanan yabancı düşmanlığı kaynaklı şiddet olayları, ülkedeki yabancı uyruklu binlerce kişiyi evlerini terk etmek zorunda bıraktı. Başta Johannesburg ve Pretoria olmak üzere büyük şehirlerdeki gecekondu mahallelerinde başlayan saldırılarda, yabancıların işletmeleri yağmalandı, evleri ateşe verildi. Özellikle diğer Afrika ülkelerinden gelen göçmenler, “işlerimizi çalıyorlar” sloganlarıyla hedef alındı. Polis, olayların yayılmasını önlemek için bölgelere takviye ekipler gönderdi ancak güvenlik endişeleri sürüyor.
Gelişmenin arka planı: Ekonomik krizin günah keçileri
Güney Afrika, yüksek işsizlik oranları (%32’nin üzerinde) ve derinleşen ekonomik eşitsizlikle boğuşuyor. Afrika Ulusal Kongresi (ANC) hükümeti, kapsayıcı politikalar üretmekte zorlanırken, sokaktaki öfke yabancılara yöneliyor. Özellikle Zimbabve, Somali, Malavi ve Etiyopya kökenli göçmenler, “ucuz işgücü” olarak görülüyor ve yerel halkın tepkisini çekiyor. 2008’de patlak veren ve 60’tan fazla kişinin ölümüne yol açan yabancı düşmanlığı olaylarının ardından, benzer bir atmosfer yeniden şekilleniyor. Sosyal medyada yayılan çağrılar ve söylentiler, şiddeti körüklerken, polis çoğu zaman müdahale etmekte geç kalıyor.
Göçmenler, polis korumasına rağmen geceleri evlerinde uyuyamaz hale geldi. Birçok aile, kilise ve toplum merkezlerine sığınırken, çocuklar okula gidemiyor. Güney Afrika İnsan Hakları Komisyonu, hükümeti derhal harekete geçmeye çağırdı. Ancak bazı siyasi figürler, yabancıları suçlayarak popülist söylemleri körüklüyor. Eski bir kabine bakanı olan Andile Lungisa, “Önce Güney Afrikalılar” diyerek sosyal medyada yabancı düşmanı paylaşımlar yaptı. Bu durum, ülkedeki etnik gerilimleri daha da artırıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Güney Afrika, kıtanın en sanayileşmiş ekonomisi olarak göçmen çekiyor. Ancak yabancı düşmanlığı dalgası, Afrika Birliği (AfB) ülkeleri arasında gerginliğe yol açıyor. Nijerya, Kenya ve Etiyopya gibi ülkeler, vatandaşlarının hedef alınmasını protesto ederek seyahat uyarıları yayınladı. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), durumu “endişe verici” olarak nitelerken, bölgesel entegrasyon çabalarına darbe vurduğunu belirtiyor. Ekonomik olarak, Güney Afrika’nın komşularıyla ticareti ve yatırım akışı tehlikeye girebilir. Ayrıca, krizin Mozambik ve Zimbabve gibi ülkelere sıçramasından korkuluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’nin Güney Afrika ile ticari ve diplomatik ilişkileri gelişmektedir; ancak bu kriz doğrudan Türkiye’yi hedef almamaktadır. Bununla birlikte, Afrika kıtasında yükselen yabancı düşmanlığı, Türkiye’nin “Afrika ortaklığı” politikası açısından risk oluşturabilir. Türk iş insanları ve yatırımcılar, Güney Afrika’da faaliyet gösterirken benzer bir güvenlik tehdidiyle karşılaşma ihtimalini değerlendirmelidir. Ayrıca, Türkiye’nin ev sahipliği yaptığı milyonlarca göçmenin durumu, bu tür yabancı düşmanlığı dalgalarının küresel bir sorun olduğunu hatırlatmakta; Ankara’nın kapsayıcı politikalarının önemini vurgulamaktadır.
