Güney Afrika Devlet Başkanı Cyril Ramaphosa, pazartesi günü yaptığı açıklamada, Washington ile Pretoria arasındaki ilişkilerin gerginleşmesi nedeniyle ülkesinin ABD'nin gümrüksüz ticaret girişimi AGOA'dan (Afrika Büyüme ve Fırsat Yasası) potansiyel olarak çıkarılmasına hazırlanması gerektiğini belirtti. Ramaphosa, Johannesburg'da düzenlenen bir etkinlikte yaptığı konuşmada, "AGOA'nın geleceği belirsizliğini koruyor. Bu nedenle, avantajların kaybedilmesi durumunda ekonomimizi koruyacak önlemleri şimdiden almalıyız" dedi.
AGOA'nın arka planı ve ABD-Güney Afrika ilişkileri
AGOA, 2000 yılında yürürlüğe giren ve 35 Sahra Altı Afrika ülkesine ABD pazarına gümrüksüz erişim sağlayan bir ticaret programı. Program kapsamında Güney Afrika, otomotiv, tarım ve tekstil gibi sektörlerde önemli ihracat avantajları elde ediyor. Ancak son dönemde ABD'li yetkililer, Güney Afrika'nın Rusya ve Çin ile yakınlaşması, Ukrayna savaşındaki tarafsız tutumu ve İsrail'e karşı açtığı soykırım davası gibi konularda duydukları rahatsızlığı dile getiriyor. Özellikle ABD'nin Afrika Büyükelçisi Reuben Brigety'nin Mayıs ayında Güney Afrika'nın Rusya'ya silah sattığı iddiası, iki ülke arasında diplomatik krize yol açtı. Güney Afrika hükümeti iddiaları reddetse de ilişkilerdeki soğukluk ticari işbirliğini de tehdit ediyor.
Bölgesel ve küresel yansımalar
AGOA'nın geleceği sadece Güney Afrika için değil, tüm Sahra Altı Afrika için kritik önemde. Program, ABD'nin bölgeyle olan ticaretinin bel kemiğini oluşturuyor ve birçok ülke için ihracatın can damarı. Güney Afrika'nın olası bir dışlanma, bölgesel tedarik zincirlerinde dalgalanmalara yol açabilir ve diğer Afrika ülkelerini de benzer risklerle karşı karşıya bırakabilir. Uzmanlar, ABD'nin AGOA'yı bir dış politika aracı olarak kullanmasının, programın güvenilirliğini zedelediğini ve Afrika ülkelerinin alternatif ticaret ortaklarına yönelmesine neden olabileceğini vurguluyor. Öte yandan, Güney Afrika'nın BRICS üyeliği ve küresel Güney ile artan işbirliği, Batı ile ilişkilerde yeni denge arayışlarını beraberinde getiriyor.
Ramaphosa'nın açıklamaları, hükümetin olası bir senaryoya karşı ekonomik dayanıklılığı artırma çabası olarak yorumlanıyor. Ülke, ihracat pazarlarını çeşitlendirmek ve yerel sanayiyi güçlendirmek için adımlar atmayı planlıyor. Ancak AGOA'nın sağladığı avantajların kaybı, özellikle istihdam ve büyüme üzerinde olumsuz etkiler yaratabilir. Güney Afrika Ticaret ve Sanayi Bakanlığı verilerine göre, ülkenin AGOA kapsamındaki ihracatı yılda yaklaşık 3 milyar doları buluyor. Bu rakam, toplam ihracatın küçük bir bölümünü oluştursa da stratejik sektörler için hayati önem taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afrika kıtasında ticari ve diplomatik etkisini artırmaya çalışırken, AGOA'nın geleceği doğrudan olmasa da dolaylı olarak Türk ekonomisini ilgilendiriyor. Güney Afrika, Türkiye'nin Afrika'daki en büyük ticaret ortaklarından biri ve olası bir AGOA kaybı, bölgede ticaret akışlarının yeniden şekillenmesine yol açabilir. Türk ihracatçılar için, Güney Afrika'nın alternatif pazarlar araması yeni işbirliği kapıları aralayabilir. Ayrıca, ABD'nin Afrika politikasındaki belirsizlik, Türkiye'nin kıtadaki ekonomik ve siyasi nüfuzunu artırma fırsatı sunabilir. Ancak, küresel ticaretin parçalanması ve korumacılığın yükselmesi, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için risk teşkil ediyor. Türkiye, Afrika ile ticaretini derinleştirirken, bu tür jeopolitik dalgalanmaları dikkate almalı ve esnek stratejiler geliştirmeli.
